अफगानिस्तानसँग सैन्य द्वन्द्व, भारतसँग कूटनीतिक द्वन्द्व

४ चैत, काठमाडौं । पाकिस्तानको उत्तरी छिमेक अफगानिस्तानको तालिबान सरकारसँग द्वन्द्व जारी छ । अफगानिस्तान र पाकिस्तानबीच दीर्घकालीन शत्रुतापूर्ण सम्बन्ध भए पनि अहिलेसम्म सैन्य स्तरमा संघर्ष भएको थिएन ।

यस पटक दुवै देशका सेना प्रत्यक्ष आक्रमणमा संलग्न भएका छन् । यद्यपि दुवै सरकारले आधिकारिक रूपमा खुल्ला युद्ध घोषणा गरिसकेका छैनन् ।

खुला युद्ध नभए पनि दुवै देशका सेना सीमावर्ती क्षेत्रमा सीमा उल्लंघन गरी आक्रमण गरिरहेका छन्, जसमा सयौं सैनिक र सामान्य नागरिकको मृत्यु भइसकेको छ ।

यो द्वन्द्वको मुख्य कारण पाकिस्तानको सत्ताविरोधी सशस्त्र संगठन तेहरिक-ए-तालिबान पाकिस्तान (टीटीपी) हो, जसले अफगानिस्तानबाट बसेर पटक–पटक पाकिस्तानमा आक्रमण गरिरहेको छ ।

फेब्रुअरी ६ मा इस्लामावादस्थित एक शिया मस्जिदमा आतंकवादी हमलामा ३६ जनाको मृत्यु भएको थियो भने फेब्रुअरी १६ मा बजौर चेकप्वाइन्टमा ११ सैनिक र एक बालक मारिएका थिए ।

पाकिस्तानले लामो समयदेखि अफगानिस्तानका तालिबान सरकारलाई टीटीपीका आतंकवादीहरूलाई हटाउन दबाब दिँदै आएको छ, तर अफगान तालिबानले पस्तुन जातिको पहिचान र टीटीपीको विचारलाई मिल्दो नठानेर दबाब अस्विकार गरेको छ । यसकारण पाकिस्तानले अफगान तालिबानलाई आतंकवादलाई संरक्षण दिएको आरोप लगाउँदै आएको छ ।

हालै इस्लामाबाद र बजौरमा दुई ठूला आक्रमणपछि पाकिस्तान तिब्र प्रतिक्रिया देखिएको छ । फेब्रुअरी २२ मा पाकिस्तानी वायुसेनाले अफगान भूमिमा प्रवेश गरी बमबारी गरेको थियो ।

पाकिस्तानले उक्त बमबारी टीटीपी र इस्लामिक स्टेट-खोरसान प्रान्त (आइएसकेपी)का केन्द्रहरूमा लक्षित रहेको दाबी गरेको छ भने अफगानिस्तानले पाकिस्तानी आक्रमणमा १८ सर्वसाधारणसहित ११ बालबालिकाको मृत्यु भएको बताएको छ ।

फेब्रुअरी २६ मा अफगानिस्तानको तालिबान सेनाले पहिलो पटक पाकिस्तानको सीमामा प्रवेश गरी १९ वटा पाकिस्तानी सीमा चौकी कब्जा गरेको दाबी गरेको थियो ।

दुवै देशबीच तनाव अझ बढेपछि पाकिस्तानले काबुलस्थित दारुलअमान र कन्दहार विमानस्थलमा ठूलो बमबारी गरेको थियो ।

त्यसयता अफगानी सेनाले सीमा क्षेत्रमा आक्रमण गर्दै आएको छ भने पाकिस्तानी वायुसेना पनि अफगानिस्तानमा बारम्बार बमबारी गरिरहेको छ । जलालाबाद एयरपोर्ट र काबुलको खुफिया मन्त्रालयमा समेत विस्फोट भएका छन् ।

अस्पतालमाथि आक्रमण र भारतको हस्तक्षेप

मार्च १६ (सोमबार) मा पाकिस्तानी वायुसेनाले काबुलको ओमिद एडिक्सन ट्रीटमेन्ट अस्पतालमाथि बमबारी गर्दा ४०० व्यक्तिको मृत्यु भएको समाचार आएका छन्, यद्यपि यसको स्वतन्त्र पुष्टि भने बाँकी छ ।

पाकिस्तानले उक्त अस्पतालमा टीटीपीका कमाण्डर लुकेका कारण बमबारी गरेको दाबी गरेको छ, तर यसअधिकारपछि विश्वभर आलोचना भईरहेको छ ।

अफगानिस्तानस्थित संयुक्त राष्ट्र सहयोगी मिशन (युनामा) ले यस आक्रमणलाई नागरिक पूर्वाधारमाथिको अक्षम्य हमला भनेको छ ।

यसै क्रममा पाकिस्तानसँग कुनै सीमा विवाद नराख्ने भारतले पनि सक्रिय रुपमा भूमिका लिएको छ र काबुलमा भएको आक्रमणको कडा भर्त्सना गरेको छ ।

अफगानिस्तानसँग सैन्य द्वन्द्वमा रहेको पाकिस्तानविरुद्ध भारतको कठोर वक्तव्यपछि दुवै देशबीच कूटनीतिक द्वन्द्व झन् तीव्र भएको छ ।

भारत-पाकिस्तान कूटनीतिक द्वन्द्व

पाकिस्तानी वायुसेनाको अस्पताल आक्रमणपछि भारतको विदेश मन्त्रालयले मंगलबार एउटा वक्तव्य जारी गरी पाकिस्तानको कायरतापूर्ण आक्रमणको कडा निन्दा गरेको थियो ।

‘यो कायरतापूर्ण र अमानवीय हिंसात्मक कार्य हो जसले ठूलो संख्यामा निर्दोष नागरिकको ज्यान लियो,’ वक्तव्यमा भनिएको छ, ‘यसलाई कुनै पनि हिसाबले सैन्य लक्ष्य मान्न सकिन्न ।’ भारतले यसलाई नरसंहारकै संज्ञा दिएको छ ।

‘यो घृणित आक्रमण अफगानिस्तानको सार्वभौमअधिकारमाथि तथा क्षेत्रीय शान्ति र स्थिरतामाथिको प्रत्यक्ष खतरा हो,’ वक्तव्यमा भनिएको छ । भारतले पाकिस्तानको भित्री असफलता छिपाउन सीमापार हिंसात्मक गतिविधि गर्ने आरोप पनि लगाएको छ ।

मुस्लिम समुदायको रमजान पर्वको समयमा भएको आक्रमण निन्दनीय भएको पनि भारतीय विदेश मन्त्रालयले उल्लेख गरेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले दोषीलाई जवाफदेही बनाउनुपर्नेमा भारत जोड दिन्छ ।

‘अफगान जनतासँग ऐक्यबद्धता प्रकट गर्दछौं र अफगानistonको सार्वभौमअधिकार तथा भौगोलिक अखण्डताको समर्थन गर्दछौं,’ भारतीय विदेश मन्त्रालयले भन्यो ।

भारतको वक्तव्यपछि पाकिस्तानले तीव्र प्रतिक्रिया देखाउँदै विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता ताहिर अन्द्राबीले ती वक्तव्यलाई आधारहीन र भ्रमपूर्ण भनेका छन् ।

पाकिस्तानले आफ्नो आतंकवादी संरचनाविरुद्ध कारवाही गरेको जनाउँदै भारतको आलोचना झूटा र द्वैधचरित्रपूर्ण भएको बताएको छ।

पाकिस्तानको वक्तव्य अनुसार, भारतले आफूमाथिको आलोचना छिपाउन अफगान भूमिबाट पाकिस्तानविरुद्ध आतंकवाद प्रायोजन गरिरहेको आरोप लगाइएको छ । यसको पृष्ठभूमि भारतको घरेलु चुनाव लाभका लागि इस्लामोफोबियाको प्रयोग र आफ्नै मुस्लिम समुदायमाथि हिंसात्मक गतिविधि रहेको हो ।

पाकिस्तानले भारतमाथि छिमेकी राष्ट्रहरूको सार्वभौमअधिकार र क्षेत्रीय अखण्डता कमजोर बनाउने, अन्तर्राष्ट्रिय कानुन र संयुक्त राष्ट्रसंघको सिद्धान्त उल्लंघन गर्ने आरोप लगाउँदै यसमा गरिएको टिप्पणी हास्यास्पद ठहर्‍याएको छ ।

‘पाकिस्तानले आतंकवादविरुद्ध सफल कारवाही गरिरहेको अवस्थामा भारतले अनावश्यक टिप्पणी गर्न बन्द गर्नुपर्छ,’ पाकिस्तानी विदेश मन्त्रालयले भनेको छ । –अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूको सहयोगमा