पाँच महिनापछि नेपाल फर्किएका पूर्वप्रधानमन्त्री तथा नेपाली कांग्रेसका पूर्वसभापति शेरबहादुर देउवाले आफ्नो समूहको भेलामा आफू हिन्दू र सनातन धर्मको पहिचानको पक्षमा रहेको बताएका छन्। पाँच पटक सरकारको नेतृत्व गरेका र जेन जी आन्दोलनअघि सत्ता समीकरणमा महत्त्वपूर्ण पात्र मानिएका देउवाले अहिले राजनीतिक मञ्चबाट धर्म र पहिचानको विषयमा बोलेको विषयलाई विश्लेषकहरूले हिन्दू लबीबाट लाभ लिने प्रयासको रूपमा विश्लेषण गरेका छन्। एक राजनीतिशास्त्रीले देउवाको उक्त निर्णयमा कुनै सैद्धान्तिक आधार नरहेको तर भित्र तथा बाहिरबाट समर्थन पाउने अपेक्षामा रणनीतिक रूपमा गरेको हुनसक्ने बताए। अर्का विश्लेषकले गणतन्त्र, सङ्घीयता र धर्मनिरपेक्षताको विषयमा कांग्रेसभित्र लामो समय रोक लागेकाले अहिले पार्टीभित्र दुई समूह सक्रिय भएका बेला देउवाले हिन्दू मनोभावसँग जोडेर ‘असली कांग्रेस’ आफूहरू भएको देखाउन खोजेको तर्क गरे।
आइतवारको भेलाले विक्रम संवत २०३३ मा निर्वासनबाट फर्कँदा वीपी कोइरालाले अंगिकार गरेको राष्ट्रिय एकता र मेलमिलापको नीतिको स्मरण गर्दै ‘राष्ट्रिय एवं लोकतन्त्रवादी शक्तिसँग’ संवाद गर्ने प्रस्ताव पारित गरेको छ। नेपाली कांग्रेसभित्र हिन्दूराष्ट्रको प्रचार गर्दै आएका एक नेताले ‘राष्ट्रिय एकताको धरोहर राजसंस्था’ र राजनीतिकदेखि कूटनीतिक महत्त्व राख्ने सनातन धर्मलाई स्वीकार्न ढिला गर्नु नहुँने भन्दै देउवाको पछिल्लो धारणा सकारात्मक रहेको बताए।
राजनीतिशास्त्री लोकराज बरालले देउवाको पछिल्लो अभिव्यक्तिलाई ‘प्रतिगमन’ भन्दै त्यसले कांग्रेसको सिद्धान्तभन्दा टाढा रहेको बताए। उनले भने, “हिन्दूत्वको एजेन्डा बोकेर बाहिर र भित्र केहि समर्थन जुट्छ कि भनेर उनीहरू सस्तो रणनीतिमा लागेका छन्। यसमा कुनै सिद्धान्त छैन।” जनमत सङ्ग्रहताका वीपी कोइरालाले ‘विक्ली मिरर’ सँग दिएको अन्तर्वार्तामा नेपाललाई हिन्दूराष्ट्र घोषणा गर्नु “धोका” हुने धारणा व्यक्त गरेको र त्यो विषय आफूले पुस्तकमा पनि समेटेको बताउँदै बरालले देउवाको बुझाइ वीपीको नीतिको विपरीत भएको टिप्पणी गरे।
उनी देउवा समूहको कदम घातक देखिन्छन्। “उनीहरूको औचित्य सकिएको थियो र केही नपाएपछि धर्मको नाममा पुगे। त्यो पनि धेरैले हिजो खुसी थिएनन्। विद्रोह गर्न सकेनन् तर निर्णयलाई खुसी छैनन्। यसले उनीहरूलाई राम्रो हुँदैन।”
“यो समयमा नेपालमा बुझेर वा नबुझेर हिन्दूराष्ट्र भन्ने लबी छ। भारतमा भारतीय जनता पार्टीको शासन भएकाले त्यसको अप्रत्यक्ष समर्थन मिल्छ कि भनेर उनीहरूलाई पनि खुशी पार्न यस्तो भयो। कुनै अन्य आधार छैन।”
