३ चैत, काठमाडौं । इरानमा खामेनीसहित ४० भन्दा बढी अधिकारीहरू मारिएपछि अमेरिकालाई यो युद्ध ठूलो सफलता जस्तो लागेको थियो। तर १७ दिनपछि अवस्था बदलिएको छ र युद्धको कुनै स्पष्ट अन्त्य देखिएको छैन।
इरानले जवाफमा होर्मुज स्ट्रेटबाट हुने तेल आपूर्ति रोकिदिएको छ। यसले विश्व अर्थतन्त्रमा ठूलो असर पारेको छ। अमेरिकी पूर्वराष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले अहिले आफ्ना सहयोगी नेटो राष्ट्रहरूलाई होर्मुज स्ट्रेट खुलाउन अपिल गरिरहेका छन्।
यद्यपि यी राष्ट्रहरूले बहुपक्षीय प्रयासमा होर्मुज स्ट्रेटमा सैन्य कारबाहीमा नलिने निर्णय गरेका छन्। ट्रम्पले चेतावनी दिएका बेला नै नेटो राष्ट्रहरूले यस्तो निर्णय गरेका हुन् कि यदि उनीहरूले यो महत्वपूर्ण समुद्री मार्ग खुलाउन मद्दत न गरे भविष्यमा नेटोको अस्तित्व नै संकटमा पर्न सक्छ।
जर्मनीको प्रतिक्रिया: यो युद्ध युरोपको होइन
जर्मनीले कुनै पनि सैन्य कारबाहीमा सहभागी नहुने स्पष्ट पारेको छ। जर्मन चान्सलर फ्रेडरिक मर्जले यस विषयमा कुनै निर्णय नभएको र जर्मनीको कुनै सैन्य योगदान नहुने बताएका छन्। उनको भनाइ छ कि इरानको वर्तमान सरकार अन्त्य हुनु आवश्यक भए तापनि बमबारी गरेर झुक्याउनु सही उपाय होइन।
जर्मनीका रक्षामन्त्री बोरिस पिस्टोरियसले पनि अमेरिकालाई प्रश्न गरेका छन्, ‘यो युरोपको युद्ध होइन र अमेरिकी नौसेना यति शक्तिशाली हुँदा युरोपेली जहाजहरूले के गर्न सक्छन्?’
बेलायतको धारणा
बेलायतका प्रधानमन्त्री कियर स्टार्मरले आफ्नो देशलाई यस ठूलो युद्धमा संलग्न हुन नचाहने स्पष्ट पारे। उनले भने कि तेल बजार स्थिर राख्न होर्मुज स्ट्रेट पुनः खुलाउनु आवश्यक छ, तर त्यो सजिलो कार्य होइन। निर्णय गर्दा धेरै राष्ट्रहरूको सहमति आवश्यक हुने उनले बताए।
युरोपेली राष्ट्रहरूले सैन्य कारबाहीको सट्टा कूटनीतिक समाधानमा जोड दिएका छन्। होर्मुज स्ट्रेट विश्वको लगभग २० प्रतिशत तेल र ग्यास आपूर्ति गर्ने मार्ग भएकाले यसको सुरक्षा र खुलापन अत्यन्त जरूरी छ, तर हाल इरानका कारण असर परेको छ।
इटालीको दृष्टिकोण: युद्ध होइन, वार्ता आवश्यक
इटालीका विदेश मन्त्री एन्टोनियो ताजानीले संकटको समाधान वार्ताबाटै हुनुपर्ने र इटालीले कुनै नौसैनिक मिशन बढाउने योजनामा नरहेको बताए। उनले युरोपेली युनियनका अहिलेका मिशन समुद्री डकैती रोक्न र रक्षा मात्रका लागि भएको उल्लेख गर्दै ती मिशनलाई युद्धमा रूपान्तरण गर्न नसकिने धारणा राखे। अन्य राष्ट्रहरू जस्तै अष्ट्रेलिया, फ्रान्स र जापानले पनि आफ्ना युद्धपोत नपठाउने जनाएको छ।
युरोपेली युनियनले ट्रम्पको अपिल अस्वीकार गर्यो
ट्रम्पले आफ्नो सहयोगीहरूलाई दबाव दिँदै आएका छन् कि जस देशले होर्मुज स्ट्रेटबाट लाभ लिन्छ, तिनले सुरक्षामा पनि हिस्सेदारी गर्नु पर्नेछ। उनले बेलायतलाई विशेष असन्तुष्टि जनाएका छन् तर सहभागी हुने अपेक्षा राखेका छन्।
तर युरोपेली युनियनका विदेश मन्त्रीहरूले आफ्नो रेड सी मिशनलाई होर्मुजसम्म विस्तार गर्न अस्वीकार गरेका छन्। विदेश नीति प्रमुख काजा कलासले हाल मिशनको दायरा बढाउने कुनै योजना नभएको बताए।
युरोपेली राष्ट्रहरूले अमेरिकाको र इजरायलको युद्धको उद्देश्य स्पष्टता चाहन्छन्। एस्टोनियाका विदेशमन्त्रीले ट्रम्पको रणनीति र आगामी योजना बुझ्न आवश्यक रहेको जिकिर गरे।
इजरायलको तयारी: तीन साताका लागि युद्ध योजना
इजरायलले इरानका धेरै शहरहरूमा ठूलो मात्रामा आक्रमण गरेको र पूर्व सर्वोच्च नेता आयतोल्लाह अली खामेनीसँग जोडिएको विमान नष्ट गरेको दाबी गरेको छ। इजरायली सेनाले आगामी तीन सातासम्मका लागि युद्ध योजना तयार पारेको जनाएको छ। सेनाका प्रवक्ता नादभ शोसानीले सोमबार भने, ‘ती भन्दा पनि पछिका समयका लागि छुट्टा योजना छ।’
उनका अनुसार अभियान सीमित उद्देश्यको हो जसले इजरायलका लागि खतरा हुन सक्ने इरानका क्षमताहरूलाई कमजोर बनाउने लक्ष्य राख्छ। यसमा इरानका ब्यालिस्टिक मिसाइल संरचना, आणविक केन्द्रहरू र सुरक्षा संयन्त्रहरू समावेश छन्।
इजरायली सेनाले इरानमा अझै निशाना बनाउन सकिने हजारौं ठाँउहरू रहेको उल्लेख गरेको छ। यद्यपि, अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले गत हप्ता भनेका थिए कि इरानमा निशाना बनाउनका लागि लगभग केही बाँकी छैन।
इरानको चेतावनी
इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले देशले युद्ध नचाहेको तर यदि युद्ध भयो भने त्यसरी सकिनुपर्छ कि दुश्मनले फेरि आक्रमण गर्ने हिम्मत नगरोस् भनेका छन्।
इरानको एक वरिष्ठ अधिकारीले चेतावनी दिँदै भनेका छन्, ‘अमेरिकी सेना यदि जमिनमा ओर्लियो भने भियतनाम जस्तो परिणाम भोग्नुपर्ने हुन सक्छ।’
यस युद्धमा अमेरिकाले करीब २०० सैनिक घाइते भएको र तिनीमध्ये धेरै ड्युटीमा फर्किसकेको जनाएको छ। अहिलेसम्म १३ सैनिकको मृत्यु भइसकेको छ। रिपोर्टअनुसार इरानमा १,८०० भन्दा बढी मानिस मारिएका छन्, जसमा ठूलो संख्यामा सर्वसाधारण छन्।
लेबनानमा इजरायली स्थलगत आक्रमण
इजरायलले लेबनानको दक्षिणी भागमा स्थलगत कारबाही तेज पारेको छ, जहाँ हिजबुल्लाहविरुद्ध अभियान चलिरहेको छ। यस द्वन्द्वमा लेबनानमा १०० भन्दा बढी बालबालिका सहित ८५० भन्दा धेरैको मृत्यु भइसकेको छ।
जर्मनीले लेबनानमा स्थलगत आक्रमण गलत भएको र मानविय अवस्थालाई अझै बिगार्ने भएकाले इजरायललाई चेतावनी दिएको छ।
(एजेन्सीहरूका सहयोगमा)
