समाचार सारांश फागुन २१ को चुनावले नेपाली कांग्रेसलाई चुनौतीपूर्ण अवस्थामा राखेको छ र नयाँ उदारवादी दल राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीसँग प्रतिस्पर्धा गर्नुपर्ने परिस्थिति सिर्जना भएको छ। कम्युनिष्ट विचारधाराको प्रभाव कम हुँदै गइरहेकामा मतदाताले उदारवादी र लोकतन्त्रवादी विकल्पलाई प्राथमिकता दिएका छन्, जसले नेपालको राजनीतिक परिवर्तनलाई दर्शाउँछ। कांग्रेसले नयाँ दलहरूलाई लोकतन्त्रतर्फ मार्गदर्शन गर्ने मेन्टरिङ भूमिका निर्वाह गरी उदारवादी वर्चस्वलाई बलियो बनाउन आवश्यक छ। नेपाली राजनीतिमा फागुन २१ ले दिएको परिणाम वा सत्ता समीकरणमा आएको परिवर्तन एउटा सामान्य राजनीतिक घटना मात्र होइन, सात दशक लामो परम्परागत राजनीतिक परिदृश्यलाई नै तहसनहस पार्ने घटना हो। यसको प्रभाव कम्तिमा २० वर्षसम्म रहनेछ। यो परिणामले मुलुकको सबैभन्दा पुरानो लोकतान्त्रिक शक्ति नेपाली कांग्रेसलाई इतिहासकै चुनौतीपूर्ण र समीक्षा गर्नुपर्ने मोडमा उभाएको छ। संसद् भवनको एउटा कुनामा अल्पसंख्यक बनेको अवस्थामा कांग्रेस भित्र सुरु भएको चर्को बहस र दबाबले नेपालको आगामी राजनीतिक दिशा निर्धारण गर्नेछ।
नेता डा. शेखर कोइरालाले हालै व्यक्त गरेको विचार “हिजो वामपन्थीहरूसँगको लडाइँ सजिलो थियो, अहिलेका उदारवादी डेमोक्रेटहरूसँग प्रतिस्पर्धा चुनौतीपूर्ण छ” ले न केवल कांग्रेसको, अपितु समग्र नेपालको राजनीतिक समाजशास्त्रमा आएको परिवर्तनलाई स्पष्ट रूपमा देखाएको छ। कांग्रेसले राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीलाई प्रतिस्पर्धी दलको रूपमा लिन थालेको देखिन्छ। यो केवल चुनावी पराजय होइन, नेपालको राजनीतिले अब विचारधाराको युद्धबाट कार्यकुशलताको प्रतिस्पर्धामा प्रवेश गरेको सङ्केत हो। यसैलाई ध्यानमा राख्दै कांग्रेसले आफ्नो घट्दो मतलाई नकारात्मक रूपमा हेर्नुभन्दा देशमा बढिरहेको उदारवादी वर्चस्वलाई कसरी सुरक्षित र सशक्त बनाउन सकिन्छ भनेर सोच्नुपर्छ। कम्युनिस्ट जडताबाट मुक्तिको संकेत नेपालको राजनीतिक इतिहासमा वर्ग र सामूहिक चेतना लामो समयदेखि कम्युनिस्टहरूले निर्देशित ‘एण्टी–इस्टाब्लिस्मेन्ट’ भावनामा आधारित थियो।
अन्याय र विभेदविरुद्धको आक्रोश वामपन्थी नाराहरूसम्म सीमित थियो। मतदानमा कम्युनिस्टहरूले उच्च मत पाएका कारण समाजको ठूलो हिस्सा वाम विचारधाराबाट प्रभावित रहेको मानिन्थ्यो। तर भर्खरै सम्पन्न चुनावले त्यो परम्परागत वामपन्थी प्रभाव कमजोर बनाएको छ। समाजशास्त्री फ्रान्सिस फुकुयामाको “इतिहासको अन्त्य र अन्तिम मान्छे” नामक पुस्तकमा उल्लेख गरेझैं उदार लोकतन्त्र मानव जातिको वैचारिक विकासको अन्तिम मोड हो भन्ने कुराले सार्थकता पाएको छ। यसपटक मतदाताले कम्युनिस्टहरूको उग्रता होइन, नयाँ प्रविधिमैत्री र गतिशील उदारवादी पार्टीलाई रोजेको देखिन्छ। कांग्रेसबाट मत स्विङ वा सिफ्ट भएर राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी जस्ता उदारवादी दलहरूको उदय लोकतन्त्रको ठूलो उपलब्धि हो।
