गोरखा चुमनुव्री गाउँपालिका–४ मा स्याउ उत्पादन राम्रो भए पनि सडक सञ्जालको अभावले ढुवानीमा समस्या देखिएको छ। किसान लाक्पा डुन्डुपले स्याउको ढुवानी खर्च महँगो र स्याउ नष्ट हुने समस्या रहेको बताए। स्याउबाट बनाइएको रक्सीको बिक्रीका लागि पालिकाबाट अनुमति नपाउँदा उत्पादन थन्किएको र अनुदानको माग गरिएको छ। ८ जेठ, गोरखा।
उत्तरी गोरखामा उत्पादन गरिने स्याउलाई बजारसम्म पुर्याउन ढुवानीमा समस्या देखिएको छ। सडक सञ्जालको अभावले किसानहरूले आफ्ना उत्पादनलाई बजारसम्म पुर्याउन कठिनाइ भोगिरहेका छन्। चुमनुव्री गाउँपालिका–४, नाम्रुङका किसान लाक्पा डुन्डुपले भने, ‘सडक नभएकाले मान्छेलाई बोक्नुपर्ने अवस्था आउँछ, खच्चडबाट ढुवानी गर्दा स्याउमा चोट लागेर आधा स्याउ बिग्रन्छ।’ उनले थपे कि सडकको अभावले ढुवानी खर्च अत्यन्त महँगो हुने गरेको छ।
‘नाम्रुङदेखि पाङसिङसम्म खच्चडले प्रति केजी ३५ रुपैयाँ लगाउँछ, पाङसिङबाट गाडीमा बजार ल्याउँदा थप खर्च लाग्छ। यसकारण हामी घाटा व्यहोर्नुपरेको छ,’ उनले भने। डुन्डुपले पाँच वर्षअघि इटालीबाट विरुवा आयात गरी स्याउखेति सुरु गरेका हुन्। ‘सुरुवातमा परीक्षणका लागि चार हजार विरुवा लगाएको थिएँ। उत्पादन राम्रो भएपछि खेती विस्तार गरेँ,’ उनले भने।
‘अहिले १२ हजार ५ सय विरुवा छन्। प्रत्येक विरुवाबाट कम्तिमा ३० किलो स्याउ उत्पादन हुने उनले बताए। प्रत्येक वर्ष करिब ५० हजार किलोग्राम स्याउ फल्छ तर ढुवानी समस्याले स्टोरमै राखिने अवस्था छ,’ उनले भने। बजारमा स्याउको माग धेरै भए पनि ढुवानीको समस्याले गर्दा उत्पादन स्टोरमै थन्किएको छ। ‘दीर्घकालसम्म राख्दा स्याउ बिग्रीन सक्छ, त्यसैले त्यसलाई सुकुटी, एप्पल साइडर र रक्सी बनाउन थालिएको छ,’ डुन्डुपले बताए।
स्याउबाट बनाइएको रक्सीको बिक्री वितरणमा पालिकाबाट अनुमति नपाएपछि थप समस्या भएको अनुभव डुन्डुपले सुनाए। ‘३० हजार लिटर रक्सी अनुमति नहुँदा थन्किएको छ,’ उनले भने। उनले पहिले हेलिकप्टर प्रयोग गरेर पनि स्याउ ढुवानी गरेका थिए, तर त्यसले पनि खर्च धेरै लागेपछि निराश भएको बताए। ‘मनास्लु क्षेत्रमा आउने पर्यटक लिएर जाने हेलिकप्टर खाली फर्कन्थ्यो, त्यसमा स्याउ लैजान्थेँ, तर ढुवानी महँगो भयो,’ उनले भने।
ढुवानी समस्याका कारण टिपेर राखेको धेरै स्याउ कुहिएको उनले बताए। डुन्डुपले पालिकाले ढुवानीका लागि अनुदान उपलब्ध गराउनुपर्ने माग राखे। ‘हाल ड्रोनमार्फत पनि सामान बोकिन्छ, पालिकाले यसको व्यवस्था गर्न वा हेलिकप्टरबाट ढुवानी गर्न अनुदान दिनुपर्छ,’ उनले बताए। हाल उनी गाला, फुजी, गोल्डेन डेलिसियस, क्विन रेड डेलिसियस र रेड डेलिसियस गरी पाँच जातका स्याउ खेती गरिरहेका छन्। असोज र कात्तिक महिना स्याउ टिप्ने सिजन हो र आउँदो सिजनका लागि बजार व्यवस्थापनको चिन्ता उनको छ। चुमनुव्री गाउँपालिकाका ल्हो, क्र्याक, सिर्दिवास, लोक्पा लगायतका ठाउँमा पनि स्थानीयले स्याउखेति गरेका छन्। तर ढुवानी नै प्रमुख समस्या बनेको छ। कृषि निर्देशनालयबाट विरुवा अनुदानमा पाए पनि ढुवानीको लागि कुनै निकायले सहायता नगरेको उनीहरूको गुनासो छ।
