चीन र भारतबीचको रणनीतिक अवस्थिति र उपलब्ध स्रोत–साधनका कारण नेपालसँग दिगो आर्थिक विकास र रोजगारी सिर्जनाका ठूलो सम्भावना रहेका छन्। विश्व बजारमा नवप्रवर्तन र उद्यमशीलतालाई प्राथमिकता दिँदै नेपालले आत्मनिर्भर र प्रतिस्पर्धी अर्थतन्त्र निर्माण गर्न सक्छ। तर, यस्ता सम्भावनालाई यथार्थमा परिणत गर्नका लागि परम्परागत विकास मोडेलबाट बाहिर निस्केर स्टार्टअप केन्द्रित आर्थिक रूपान्तरण अपरिहार्य छ। नेपालमा ठूलो संख्यामा युवा बेरोजगार छन् वा वैदेशिक रोजगारीतर्फ पलायन भइरहेका छन्। यस्तो अवस्थामा नव–स्टार्टअपहरूले नयाँ रोजगारी सिर्जना गर्ने, स्थानीय समस्याहरू समाधान गर्ने, डिजिटल अर्थतन्त्रलाई प्रवर्द्धन गर्ने र विदेशी लगानी आकर्षित गर्ने महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छन्। नेपालजस्तो देश परम्परागत औद्योगिकीकरण, सस्तो श्रम निर्यात र वैदेशिक अनुदानमाथि मात्र निर्भर रहन सक्दैन। रेमिट्यान्स र आयातमा आधारित अर्थतन्त्रको युग अन्त्य गर्न आवश्यक छ। अब नेपालले अपनाउने आर्थिक रूपान्तरणका मुख्य आधारहरूमा नवप्रवर्तन र स्टार्टअप उद्यमशीलतालाई प्रमुख क्षेत्र मान्नुपर्छ।
त्यसका लागि निम्न कार्यक्रमहरू लागू गर्न सकिन्छ। १. स्टार्टअप ऐन र उद्यमशील संस्कृतिको विकास – दिगो उद्यमशीलता विकासका लागि सबैभन्दा पहिले आवश्यक छ सुदृढ कानुनी आधार तथा त्यसलाई प्रोत्साहन गर्ने सामाजिक संस्कृति निर्माण। हाल नेपालमा स्टार्टअपलाई छुट्टै कानुनी पहिचान नहुँदा नयाँ उद्यमीहरू जटिल प्रशासनिक प्रक्रियामा फँसिरहेका छन्। यसलाई अन्त्य गर्न स्पष्ट र समावेशी ‘स्टार्टअप ऐन’ जारी हुनु आवश्यक छ। यसले स्टार्टअपको परिभाषा, सरल दर्ता प्रक्रियाहरू, बौद्धिक सम्पत्तिको सुरक्षा र लगानीकर्ताका अधिकार तथा दायित्वहरू स्पष्ट गर्नुपर्छ। सिंगापुरको स्टार्टअप एसजी कार्यक्रमजस्तै एक सुस्पष्ट कानुनी संरचनाले उद्यमीहरूमा विश्वास र स्थायित्व ल्याउन सक्छ। तर, कानुन र नीतिगत संरचनामा मात्र भर पर्दैन, उद्यमशीलताको वास्तविक आधार भनेको समाजमा उद्यमशील संस्कृतिको विकास हो।
नेपालको जिडीपीको अनुसन्धान र विकासमा केवल १% मात्र खर्च हुने उल्लेख छ, जुन विश्व औसत २.७% भन्दा धेरै कम हो। नेपालमा परम्परागत रूपमा सरकारी जागिर वा स्थापित व्यवसायलाई प्राथमिकता दिने मानसिकता रहेकोले नवप्रवर्तन र जोखिम लिन इच्छुक प्रवृत्तिको विकास सीमित छ। यस मानसिकता परिवर्तनका लागि राष्ट्रिय जनचेतना अभियानहरू सञ्चालन गर्नुपर्छ। सफल उद्यमीहरूको योगदानलाई सार्वजनिक रूपमा सम्मान गर्ने परम्परा स्थापना गर्न र राष्ट्रिय तथा क्षेत्रीय उद्यमशीलता सम्मेलन नियमित आयोजना गरेर उद्यमी, लगानीकर्ता र प्राविधिक विज्ञबीच जीवन्त सञ्जाल तयार पार्नुपर्छ।
