रहर हो कि बाध्यता?

अहिले नेपालको जनसंख्याको ठूलो हिस्सा युवा उमेरको छ। तर देशको यो उर्जावान जनशक्तिको मुख्य उद्देश्य भनेको छ– देश छाड्नु। देश छाड्न खोज्ने युवापुस्ताको लर्को दिनप्रतिदिन बढ्दो क्रममा छ। हालसम्म करिब ६० लाखभन्दा बढी नेपालीले वैदेशिक रोजगारीका लागि श्रम स्वीकृति लिइसकेका छन्। अध्ययन तथा अन्य विभिन्न बहानामा विदेशिने युवाहरू पनि उत्तिकै छन्। मेनपावर, शहरका गल्ली-गल्लीमा खुलेका भाषा परीक्षा केन्द्रदेखि विमानस्थलको लाइनसम्म युवाहरूको भीड देख्न सकिन्छ। पासपोर्ट बोकेर बसेका युवापुस्ताको भीड अब कुनै असामान्य कुरा रहेन। चिया पसल र गाउँघरका चौतारीहरूमा गरिने गफमा पनि विदेश जाने विषयलाई लिएर धेरै कुरा सुनिन्छ। यी सबै हेर्दा धेरैले सोध्ने प्रश्न हो– के नेपाली युवा साँच्चिकै देश छाड्न चाहन्छन्, या त बाध्यताले उनीहरूलाई त्यतर्फ धकेलिरहेको छ? आफ्नै भूमिमा अहिलेका युवाहरूले सम्भावना, सम्मान र भविष्यको अनुभूति गर्न सकेका छैनन् भन्ने कुरा अहिलेको अकाट्य सत्य हो। यो केवल युवाको अधैर्यता र असन्तुष्टिको विषय मात्र होइन, यो आफ्नो भूमिमा आफ्नै भविष्य नदेख्नुको छटपटी हो। आज खुल्ला विश्व बजारले जोडिएको २१औं शताब्दीको सुरुवातमा युवा आफ्नो जीवन निर्माण गर्ने विश्वासयोग्य आधार खोजिरहेका छन्। केही वर्षअघि नेपाली युवाका सपना फरक थिए। उनीहरूमा उच्च शिक्षा हासिल गर्ने, सरकारी वा सम्मानजनक रोजगारी पाउने र परिवारसँगै स्वदेशमै जीवन निर्माण गर्ने आकांक्षा थियो। तर समयसँगै त्यो सपना फेरिएको छ। आज युवाहरूका कुराकानी रोजगार, सीप वा स्वदेशी अवसरभन्दा बढी भाषा परीक्षाको स्कोर, गन्तव्य राष्ट्र र उडानको मितिमा केन्द्रित छन्। देशमा यस्तो एउटा पुस्ता हुर्किएको छ जसले आफ्नो भविष्यको चित्र देशभित्रभन्दा बाहिर प्रस्ट देख्न थालेको छ। प्रश्न यो होइन कि उनीहरू स्वदेशप्रति निराश किन छन्, तर त्यो हो कि उनीहरूले आफ्नो जीवनको मूल्य, अवसर र सम्मान कहाँ खोजिरहेका छन्? सार्वजनिक प्रशासनको यो जडता र सुशासनको अभावका कारण युवाहरू राज्यका संस्थाहरूमा विश्वास गर्न सकिरहेका छैनन्।