समाचार सारांश सरकारले चीनबाट आउने ताजा आँपमा उच्च जोखिम भएका कीराकीट नियन्त्रण गर्न कडा नयाँ प्रवेश मापदण्ड लागू गरेको छ। प्लान्ट क्वारेन्टिन तथा विषादी व्यवस्थापन केन्द्रका अनुसार हरेक खेपमा चिनियाँ फाइटोस्यानिटरी प्रमाणपत्र र थप घोषणा अनिवार्य गरिएको छ। आयातकर्ताले बजारमा समस्या आएमा तुरुन्त फिर्ता लिनका लागि सम्पूर्ण अभिलेख र ब्याच ट्रेसिङ विवरण सुरक्षित राख्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ। ६ साउन, काठमाडौं। सरकारले चीनबाट ताजा आँप आयात गर्दा नयाँ र कडा प्रवेश मापदण्ड लागू गरेको छ। नेपालमा अहिलेसम्म नदेखिएका उच्च जोखिम भएका कीराकीट देशभित्र प्रवेश नगर्ने उद्देश्यले प्लान्ट क्वारेन्टिन तथा विषादी व्यवस्थापन केन्द्रले जोखिम विश्लेषणका आधारमा आयातमा थप कडाइ गरेको हो। चीनबाट आयात हुने आँपमा मंगलबार (५ साउन) देखि नयाँ नियम लागु गरिएको केन्द्रका वरिष्ठ बाली संरक्षण अधिकृत प्रकाश पौडेलले जानकारी दिए। नयाँ मापदण्ड अनुसार चीनबाट आउने आँपमा २७ भन्दा बढी जोखिमयुक्त शत्रुजीवको खतरा औँल्याइएको छ। जसमा ८ वटा शत्रुजीवलाई नेपाल सरकारको राजपत्रमा नै प्रतिबन्धित सूचीमा राखिएको छ भने बाँकी नयाँ जोखिमका कारण पहिचान गरिएका छन्। वरिष्ठ बाली संरक्षण अधिकृत पौडेलका अनुसार यी ८ प्रतिबन्धित किरा वा रोग कुनै पनि अवस्थामा छुट दिइने छैन। “राजपत्रमा प्रतिबन्धित ती आठ खतरा शत्रुजीवहरू हुन्, बाँकी नयाँ जोखिमका रूपमा देखिएका छन्,” पौडेलले भने, “यदि ती आठमध्ये कुनै एक मात्र भेटियो भने पनि कानुनी कारबाही हुनेछ, त्यस्तो अवस्थामा कुनै क्षतिपूर्ति दिइँदैन र तुरुन्त बजारबाट फिर्ता लिएर नष्ट गरिनेछ।” प्रतिबन्धित बाहेक जोखिमयुक्त शत्रुजीव भेटिएमा नष्ट गर्न आदेश दिने वा उपचारका विकल्प खोजिने पौडेलले बताए। फलफूलमा लाग्ने किरा र रोग देश अनुसार फरक हुनाले भारत र चीनबाट आउने आँपमा देखिने कीरा र रोग पनि फरक हुने गरेको केन्द्रले जनाएको छ। यस अघि भारतबाट आउने आँपमा मापदण्ड पुरा नभएपछि आयात रोक लगाइएको थियो। नयाँ मापदण्ड कहिले लागु हुन्छ? क्वारेन्टिन केन्द्रले जनाएको छ, नयाँ व्यवस्था अनुसार चीनबाट आउने प्रत्येक आँप खेपसँगै आउने ‘चिनियाँ फाइटोस्यानिटरी प्रमाणपत्र’ मा नेपालले निर्दिष्ट गरेका उच्च जोखिमयुक्त शत्रुजीवबाट पूर्णरूपमा मुक्त रहेको अतिरिक्त घोषणा अनिवार्य हुनेछ। तर, नयाँ मापदण्ड लागू हुनुअघि नै आयात अनुमति लिईसकेका व्यापारीलाई पुराना नियम लागु हुने छन्। आयात अनुमतिको अवधि ३ महिनाको भएकाले आगामी ३ महिनासम्म पुराना नियमअनुसार आँप आयात गर्न पाइनेछ। “इन्ट्री पर्मिट लिई सकेकाहरूलाई ३ महिनासम्म अनुमति दिइन्छ, तर हिजोपछि जारी हुने नयाँ प्रमाणपत्रमा नयाँ मापदण्ड लागु हुनेछ,” पौडेलले बताए। नयाँ मापदण्ड लागू भएपछि आउने खेपमा तोकिएका किरा वा रोग देखिएमा आयात रोकिनेछ र पुनः जोखिम मूल्यांकन गरी स्वीकृति नआउन्जेल नयाँ अनुमति दिइने छैन। आयातकर्तालाई ‘ब्याच ट्रेसिङ’ अनिवार्य आयातकर्तालाई थप जिम्मेवारी दिइएको छ। बजारमा बिक्री भइसकेको आँपमा समस्या देखिए तुरुन्तै फिर्ता लिनका लागि सम्पूर्ण अभिलेख राख्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ। आयातकर्ताले उत्पादन कहाँ र कति परिमाणमा बिक्री गरिएको हो भन्ने रेखदेख गर्नुहुँदा ‘ब्याच ट्रेसिङ’ र गुणस्तर नियन्त्रण सम्बन्धी विवरण सुरक्षित राख्नुपर्नेछ। प्रतिबन्धित शत्रुजीवहरू नेपाल सरकारले चीनबाट आउने आँपसँग सम्बन्धित राजपत्रमा प्रतिबन्धित शत्रुजीवमा ‘फ्रुट ट्री मिलिबग’, ‘स्पाइक्ड मिलिबग’, ‘लाटानिया स्केल’, ‘पाइनएप्पल मिलिबग’, ‘ग्रे पाइनएप्पल मिलिबग’, ‘क्लाडोस्पोरियम टेनुइसिमम (ढुसीजन्य रोग)’, ‘फ्रुटलेट रट अफ पाइनएप्पल’ र ‘स्ट्राइप्ड मिलिबग’ समावेश छन्। त्यस्तै नयाँ जोखिमका रूपमा चिनिएका १९ वटा रोग एवं किरालाई पनि राजपत्रमा सूचीकृत गरी प्रतिबन्ध लगाउन सरकारको निष्कर्ष रहेको केन्द्रले जनाएको छ। ती नयाँ शत्रुजीवहरूमा हेमिस्फेरिकल स्केल, ज्याक बियर्डस्ले मिलिबग, प्यासनभाइन मिलिबग, पोमेग्रानेट स्केल, म्याङ्गो स्केल, क्याङ्कर अफ द आल्मन्ड, ब्राउन स्पट म्याङ्गो लगायतका अन्य समावेश छन्। नेपालको कृषि, जैविक सुरक्षा र खाद्य प्रणालीलाई विदेशी खतराबाट सुरक्षित राख्न नयाँ नियम लागु गरिएको केन्द्रले स्पष्ट पारेको छ। एक पटक प्रतिबन्धित शत्रुजीव प्रवेश गरी स्थापित भए त्यसको नियन्त्रणका लागि ठूलो लागत लाग्ने र फलफूल उत्पादन तथा जैविक विविधतामा नकारात्मक प्रभाव पर्न सक्ने विज्ञहरू बताउँछन्। आँप आयात कति हुन्छ? नेपालमा आँपको माग उच्च हुँदा हरेक वर्ष करोडौं रुपैयाँ बराबर आँप आयात हुने गरेको छ। पछिल्लो तथ्यांकले कुल आँप आयातमा उल्लेखनीय वृद्धि देखाएको छ। आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को ११ महिनामा (साउनदेखि जेठ) नेपालमा ६० करोड ८ लाख ३५ हजार रुपैयाँ बराबर ८८ लाख १२ हजार ९ सय ६६ किलो आँप आयात भएको छ। गत आवको तुलनामा यो आयात उल्लेखनीय रूपमा धेरै हो। आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को उही अवधिमा ४२ करोड ३९ लाख ८६ हजार रुपैयाँ बराबर ६१ लाख ५४ हजार ८ सय ७७ किलो आँप आयात भएको थियो। त्यसैगरी आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को पूर्ण तथ्यांक हेर्दा नेपालमा ६४ करोड २७ लाख ५८ हजार रुपैयाँ बराबर ९६ लाख ५४ हजार २ सय ९२ किलो आँप आयात भएको थियो। कुल आयातमा चीनको अंश र परिमाण हाल नेपालमा कुल आँप आयातमा चीनको हिस्सा बढ्दो छ। आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को ११ महिनामा चीनको हिस्सा करिब २८ प्रतिशत रहेको छ। यस अवधिमा चीनबाट करिब १६ करोड ९१ लाख ६६ हजार रुपैयाँ बराबर १६ लाख ५२ हजार ६ सय १७ किलो आँप आयात भएको छ। आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को उही अवधिमा चीनबाट करिब ९ करोड ८९ लाख २० हजार रुपैयाँ बराबर १० लाख १५ हजार ९४ किलो आँप आयात भएको थियो। यसरी हेर्दा गत वर्षको तुलनामा यस वर्ष चीनबाट हुने आँप आयात दाम र मात्रा दुवैमा वृद्धि भएको देखिन्छ। भारतको हिस्सा करिब ७२ प्रतिशत नेपालको आँप बजारमा सबैभन्दा ठूलो हिस्सा भारतकै रहेको छ। आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को ११ महिनामा भारतको हिस्सा करिब ७२ प्रतिशत रहेको छ। उक्त अवधिमा नेपालले भारतबाट करिब ४३ करोड १६ लाख ६९ हजार रुपैयाँ बराबर ७१ लाख ६० हजार ३ सय ४९ किलो आँप खरिद गरेको छ। आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को ११ महिनामा भारतबाट करिब ३२ करोड ५० लाख ६७ हजार रुपैयाँ बराबर ५१ लाख ३९ हजार ७ सय ८३ किलो आँप आयात गरिएको थियो। नेपाल भित्र्याइने तयारीमा चिनियाँ आँप नेपाली बजारमा अब चिनियाँ आँप भित्र्याउने तयारी भइरहेको छ। नेपाली र भारतीय आँपको सिजन सकिँदै गर्दा चीनबाट आँप नेपालतर्फ आउन थालेको र छिट्टै बिक्रीमा आउने व्यवसायीहरूले बताएका छन्। नेपाल फलफूल थोक व्यवसायी संघका अध्यक्ष अमर बानियाँका अनुसार चिनियाँ आँप अहिले बाटोमा छ। “अहिले चीनबाट आँप आएको छैन, आउँदैछ, बाटोमै छ,” अध्यक्ष बानियाँले भने, “साउन, भदौ र असोजसम्म चिनियाँ आँप बजारमा आउनेछन्।” एक पटक आयो भने निरन्तर एकदेखि डेढ महिनासम्म चिनियाँ आँप बजारमा पाइने उनको बुझाइ छ। चिनियाँ आँप १४ किलो प्याकेजिङमा नेपाल ल्याइन्छ। अध्यक्ष बानियाँका अनुसार थोक मूल्य प्रतिकिलो २०० देखि २५० रुपैयाँसम्म पर्ने अनुमान छ। साउन, भदौ र असोज महिनाहरूमा आउने चिनियाँ आँप ‘केइट’ प्रजाति हो, जुन चीनको सिचुआन र युनान प्रान्तमा व्यापक रूपमा उब्जिन्छ। “बजारमा २–३ प्रकारका चिनियाँ आँप आउनेछन्, तर एउटै प्रकार धेरै चल्ने देखिन्छ,” बानियाँले भने, “यसको साइज़ ठूलो र वजन आधा किलोदेखि १ किलोसम्म हुन सक्छ।”
