स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रमको १० वर्ष: ४० प्रतिशत नागरिकले नवीकरण गर्न सकेनन्, २५ अर्ब बक्यौता बाँकी

स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रमले २५ चैत २०७२ देखि १० वर्ष पूरा गरेको छ र हाल करिब ९८ लाख नागरिक यसमा आबद्ध छन्। कार्यक्रममा करिब ४० प्रतिशत बिमितले नवीकरण नगरेको र प्रिमियमले कुल खर्चको करिब २५ प्रतिशत मात्र धान्ने अवस्था छ। स्वास्थ्य बीमा बोर्डले डिजिटल प्रविधि विस्तार, दाबी भुक्तानी प्रक्रिया छिटो बनाउने र एकद्वार प्रणाली लागू गर्ने योजना अघि सारेको छ।

१० औं स्वास्थ्य बीमा दिवसको कार्यक्रममा बोल्दै स्वास्थ्य बीमा बोर्डका कार्यकारी निर्देशक डा. कृष्णप्रसाद पौडेलले कार्यक्रम विस्तारमा केही प्रगति भए पनि अझै धेरै चुनौतीहरू बाँकी रहेको स्वीकार गरे। उनले स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रमलाई अझ प्रभावकारी, प्रविधिमैत्री र नागरिकमैत्री बनाउँदै अघि बढाउन आवश्यक रहेको बताए। कार्यक्रममा श्रम मन्त्री दीपककुमार साह, स्वास्थ्य सचिव, अतिरिक्त स्वास्थ्य सचिव, विश्व स्वास्थ्य संगठनका प्रतिनिधि, स्वास्थ्य सेवा विभागका महानिर्देशक, बोर्डका सदस्य, विभिन्न अस्पतालका प्रमुख तथा स्वास्थ्य साझेदार संस्थाका प्रतिनिधि सहभागी थिए।

डा. पौडेलका अनुसार हालसम्म करिब ९८ लाख नेपाली नागरिक स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रममा आबद्ध भएका छन्। तर तीमध्ये ५९ लाख मात्र सक्रिय बिमित छन्। ‘कुल बिमितमध्ये करिब ६० प्रतिशत मात्रै सक्रिय छन्। ४० प्रतिशतले नवीकरण गरेका छैनन् जसले कार्यक्रमको दिगोपनामा प्रश्न उठाएको छ,’ उनले भने। हालको प्रिमियम दर अपर्याप्त रहेको र यसलाई एक्चुरियल विश्लेषणको आधारमा परिमार्जन गर्नुपर्ने देखिन्छ।

चालु आर्थिक वर्षको अन्त्यसम्म बक्यौता र खर्च गरी बोर्डको दायित्व करिब २५ अर्ब रुपैयाँ नाघ्ने अनुमान गरिएको छ। डा. पौडेलले भने, ‘धेरै सेवा प्रदायकले लामो समयदेखि भुक्तानी पाउन सकेका छैनन्। कतिपय अस्पतालले बीमा सेवा बन्द गर्ने अवस्था समेत सिर्जना गरेको छ।’ स्वास्थ्य बीमा ऐनको मूल उद्देश्य आर्थिक अभावका कारण कुनै पनि नेपाली नागरिक स्वास्थ्य सेवाबाट वञ्चित हुन नदिनु भएको उल्लेख गर्दै उनले सबै पक्षको साझा जिम्मेवारी आवश्यक रहेको बताए।