जेरमी बोअनः इरान-अमेरिका युद्धविराम गैरसैनिकका लागि अस्थायी राहत, तर लामो समय टिक्न सक्ने छैन

एकै दिन डोनल्ड ट्रम्पले इरानको पूरै सभ्यतालाई “आजै नष्ट” गर्ने टिप्पणी गरे भने केही घण्टापछि तेहरानले दिएको दशबुँदे योजना पाकिस्तानमा हुने वार्ताका लागि “उपयोगी” भएको भने। पहिलो कुरा, युद्धविराम मध्यमपूर्वका गैरसैनिकका लागि राहत हो जसले फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले इरानविरुद्ध युद्ध शुरू गरेदेखि नै सङ्घर्षमा रहेका थिए। तुरुन्तै तीमध्ये लेबननका मानिस पर्दैनन्। युद्धविराम सहमतिले लेबननलाई समेट्दैन भन्दै इजरायलले त्यहाँ कडा र विनाशकारी हवाई हमला गरेको छ। अन्य ठाउँमा राहत पनि धेरै समय टिक्न सक्ने सम्भावना छैन। इरान र अमेरिका दुवैसँग युद्ध अन्त्य गराउन कारणहरू छन्, तर उनीहरूको अडानमा ठूलो भिन्नता छ। एकअर्कामा विश्वास नगर्ने यी दुई पक्षबीच सहमतिका लागि दुई हप्ता बाँकी छ। अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले यसलाई “कमजोर संघर्षविराम” भनेका छन्। त्यो शब्द बिलकुल उपयुक्त छ। दुवै पक्षले आफूले युद्ध जितेको दावी गरेका छन्, यद्यपि दुवै पक्षको जितको दावी वास्तविकताको तुलनामा कम देखिन्छ।

पेन्टागनमा पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै अमेरिकी रक्षामन्त्री पिट हेग्सेथले भने, अमेरिकाले युद्धमा “ऐतिहासिक र विशाल” विजय हासिल गरेको छ। “विश्वकै आतंकका अगुवा प्रायोजक आफू, आफ्ना जनता र आफ्नै भूभागको रक्षा गर्न पूर्ण रूपमा असमर्थ प्रमाणित भए,” उनले भने। तेहरानबाट पनि त्यति नै कडा प्रतिक्रिया आएका छन्। त्यहाँको सरकारले पनि पूर्ण विजयको दाबी गरेको छ। इरानका प्रथम उपराष्ट्रपति मोहम्मद रेजा अरेफले सामाजिक सञ्जालमा लेखेका छन्: “विश्वले नयाँ शक्ति केन्द्रलाई स्वागत गरिरहेको छ, र अब इरानको युग सुरु भएको छ।” ट्रम्पका समर्थकहरूका अनुसार अमेरिका र इजरायलले अस्वीकार गर्नै नसकिने स्तरको विनाश गरेपछि इरान वार्ताका लागि बाध्य भएको हो। राष्ट्रपतिको समर्थकहरूका अनुसार उनका दबाबपूर्ण टिप्पणीहरूले निर्णायक भूमिका खेले।

उनका धम्कीहरू युद्ध अपराध वा मानवताविरुद्ध अपराधकै श्रेणीमा पर्नसक्ने थिए। इरानीहरूले भने लामो समयदेखि आफ्नो सत्ताको प्रतिरोध शक्ति, बलिस्टिक क्षेप्यास्त्र र ड्रोन आक्रमण गर्ने क्षमता तथा होर्मुज जलमार्गको नियन्त्रणका कारण दिएको दशबुँदे योजनामा आधारित भएर अमेरिका वार्तामा बाध्य भएको दाबी गर्छन्। तर ती बुँदाहरूमा अमेरिकी पक्षका लागि स्वीकार्न कठिन विषयहरू पनि छन्। जसमा होर्मुज जलमार्गमा इरानी सैन्य नियन्त्रणको मान्यता, क्षतिपूर्तिको माग, आर्थिक प्रतिबन्ध हटाउने र रोकेका सम्पत्ति फुकुवा गर्ने जस्ता विषयहरू समावेश छन्। दुवै पक्ष वार्ताका लागि इस्लामाबाद पुगेका बेला पाकिस्तानीहरूले दीर्घकालीन समाधानका लागि मध्यस्थता गर्न सक्छन् वा सक्दैनन्, तर युद्धको परिणामले मध्यपूर्व क्षेत्रमा ठूलो रूपान्तरण ल्याउने निश्चित छ।