इरान युद्ध: ‘ट्रम्पलाई युद्ध अन्त्य गर्नुपर्ने आवश्यकता छ तर इरान पछि हटिरहेको छैन’
सूचनासंयुक्त राज्य अमेरिका र इरान दुवैले अप्रिल ८ मा घोषणा गरिएको युद्धविरामपश्चात पुनः युद्धको अवस्थामा फर्कन नचाहेको सङ्केत गरेका छन्। दुवै पक्षका सेनाहरूबीच निरन्तर झडप भए तापनि पाकिस्तान, कतार र अन्य देशहरूले गरेको वार्ताको मध्यस्थता असफल भएको छैन। अमेरिकाको शक्तिशाली नौसेना र वायुसेना अझै पनि इरानमाथि आक्रमण गर्न सक्ने अवस्थामा छ। गलत हिसाबकिताब इरानी सत्ताले आफ्ना सुरक्षा फौजलाई उच्च सतर्कतामा राखेको अनुमान गर्न सकिन्छ। उसले युद्धविरामलाई अमेरिका र इजरायलबाट आएको क्षतिको पुनर्निर्माण र पुनर्संरचनामा प्रयोग गरिरहेको बुझिन्छ।
खाडी क्षेत्र वरपरको सशस्त्र तनावले दुवै पक्षलाई गलत हिसाबकिताब र बुझाइमा समस्या निम्त्याउन सक्ने खतरा छ। संयुक्त राज्य अमेरिकाले आफू नजिक रहेको र ठूलो क्षति पुर्याउन सक्ने सामर्थ्य भएको भन्दै तेहरानको सत्तालाई सम्झौता गर्न दबाव दिइरहेको छ। इरानले आफ्नो प्रतिरोधको सामर्थ्य कमजोर नभएको सन्देश अमेरिकालाई दिइरहेको छ र आवश्यक परे अमेरिकाले अरब देशहरूमा रहेका आफ्ना ठाँउहरूमा आक्रमण गर्ने चेतावनी दिइस्को छ। अमेरिका र इरानबीच लामो र सम्भवतः सफल नहुने ठूलो सम्झौता युद्धविराम कायम राख्न र थप वार्ता गर्ने समझदारी पत्रसँग सम्बन्धित छ।
त्यसोसम्म पुग्न जटिल हुँदै गएको छ। इरानीहरूले होर्मुज जलमार्ग संचालनका लागि लगाइएको प्रतिबन्धहरूमा केही सरलता वा रोक्का भएका सम्पत्तिको फुकुवा माग गरिरहेका छन्। यो एउटा महत्वपूर्ण मुद्दा बनेको छ। तीव्र गतिमा महत्वपूर्ण जलमार्ग होर्मुज लगभग बन्द छ र यहाँबाट सानो सङ्ख्यामा मात्र पानीजहाजहरू आवतजावत गरिरहेका छन्। फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलको आक्रमणपछि इरानले यसलाई बन्द गरिदिएको थियो। साउदी अरेबिया केही तेल रेड सीका बन्दरगाहहरूमा पठाइरहेको छ। संयुक्त अरब एमिरेट्ससँग भएको पाइपलाइन भने ओमानको खाडी तर्फ मोडिएको छ, जुन होर्मुज जलमार्गभन्दा तल पर्दछ। तर विश्वले अझै पनि आफ्ना नियमित तेल र ग्यास आपूर्तिको २० प्रतिशत गुमाएको छ र यसले अन्य महत्त्वपूर्ण आपूर्तिहरूमा असर पारिरहेको छ।
होर्मुज जलमार्ग अवरुद्ध हुनु विश्व अर्थतन्त्रका लागि ठूलो सङ्कट हो। अमेरिका खाडीको तेलमा निर्भर छैन तर अमेरिकी पेट्रोलको मूल्य विश्व बजारले निर्धारण गर्छ। ट्रम्पको ठूलो गल्ती डोनाल्ड ट्रम्प ‘के गर्ने, कसो गर्ने’ अवस्थामा छन्। सजिलो सफलताको अनुमान गरी युद्धमा जाने ठूलो गल्तीले उनी अहिले दबाबमा छन्। अमेरिकी राष्ट्रपति र उनका निकट सहयोगी इजरायलका प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहूले इरानको इस्लामवादी शासनले आफ्नो आक्रमणको सामना गर्न कति तयार छ भन्ने कुरालाइ बेवास्ता गरे। ट्रम्प सजिलै बाहिरिन सक्ने अवस्थामा छैनन् र इरानी सत्ता त्यसैलाई कायम राख्न चाहन्छ।
अब के हुन्छ? तेलको कारण धनी खाडीका अरब देशहरू दीर्घकालीन हानिमा पुगेका छन् र थप दुखाइ चाहँदैनन्। खाडी क्षेत्र विश्व अर्थतन्त्रको एउटा स्थिर केन्द्र र विदेशी लगानीको लागि सुरक्षित मुलुकहरू रहेको आधारमा ती देशहरूको दीर्घकालीन विकास निर्भर छ। युद्धले त्यो स्थायित्वलाई ठूलो चोट पुर्याएको छ र वातावरण पुनः स्थिर हुन वर्षौँ लाग्नेछ। वार्ता पुनः सुरु गराउने कूटनीतिक प्रयासमा कतार र पाकिस्तानले पूर्ण मध्यस्थ रूपमा सहयोग गरिरहेका छन्।
