जुन १७ तारिखमा आर्जेन्टिनाका चर्चित खेलाडी लिओनेल मेस्सीले फिफा विश्वकपमा शान्त तरिकाले अल्जेरियाका गोलरक्षकलाई छल्दै आफ्नो पहिलो गोल गरेपछि समर्थकहरूले खचाखच भरिएको ठाउँमा ठूलो उत्साह र हचलच मच्चियो। तर त्यो भिडमा एक जना पनि आर्जेन्टिनाका थिएनन्। उफ्रिँदै, नाच्दै रमाइरहेका अनि ‘अल्बीसेलेस्ते’ (सेतो र आकाशे नीलो) जर्सी लगाएकाहरू बंगलादेशकै स्थानीय बासिन्दा थिए। उनीहरू राजधानी ढाकामा आयोजित खुला आकाशमुनि सामूहिक रूपमा विश्वकप हेर्ने कार्यक्रममा सहभागी थिए। भारत र इन्डोनेशियाका सहरहरूमा पनि यस्तै जोसिला सडक भेलाहरू आयोजना गरिएका छन्। यी समर्थकहरूले मेस्सी र उनका देशवासीलाई आफ्नै राष्ट्रिय टोलीजस्तै स्वीकार गरेजस्तो देखिन्छ। उनीहरूका आफ्नै राष्ट्रिय टोली पटकपटक विश्वकपका लागि छनोट हुन नसकेपछि यस्तो भएको हुन सक्छ।
विश्वका सबैभन्दा धेरै जनसंख्या भएका १० देशहरूमध्ये हालको प्रतियोगितामा केवल दुई देश (अमेरिका र ब्राजिल) मात्र सहभागी छन्। अन्य दुई देश रूस र नाइजیریया भने विगतका धेरै विश्वकप संस्करणहरूमा खेलिसकेका छन्। चीन र इन्डोनेशियाले विश्वकै सबैभन्दा लोकप्रिय खेलकुद प्रतियोगितामा अहिलेसम्म केवल एक-एक पटक मात्रै सहभागिता जनाएका छन्। विश्वकै बढी जनसंख्या भएका भारत, बंगलादेश, इथियोपिया र पाकिस्तानले अहिलेसम्म विश्वकपमा सहभागी हुने सपना मात्रै देखेका छन्। यद्यपि भारत प्राविधिक रूपमा सन् १९५० मा ब्राजिलमा भएको विश्वकपका लागि छनोट भएको थियो तर प्रतियोगिता सुरु हुनुभन्दा एक महिनाभन्दा कम समयअघि नै फिर्ता भएको थियो।
“लाखौँ फुटबल प्रशंसक भएको देश फुटबलमा यति धेरै पछाडि पर्नु वास्तवमै स्वीकार्य कुरा होइन,” बंगलादेशी अभिनेत्री, लेखक तथा फुटबल समर्थक अदिते करिमले भनिन्। त्यसो भए किन जनसंख्याको आकार फुटबलमा सफलता मापन गर्ने भरपर्दो आधार बन्न सक्दैन? आकारले साँच्चै अर्थ राख्छ? सैद्धान्तिक रूपमा हेर्दा कुनै देशको जनसंख्या जति ठूलो हुन्छ, त्यति नै धेरै सम्भावित खेलाडीहरू छनोट गर्ने अवसर पनि हुन्छ। हालसम्म विश्वकप जितेका आठ देशहरूमध्ये सात देश — आर्जेन्टिना, ब्राजिल, इङ्ग्ल्यान्ड, फ्रान्स, जर्मनी, इटाली र स्पेनको जनसंख्या तुलनात्मक रूपमा ठूलो छ। एउटै अपवाद भनेको युरुग्वे हो।
तर जनसंख्याको आकार मात्रै फुटबलमा सफलता निर्धारण गर्ने एक मात्रै महत्त्वपूर्ण पक्ष नभएको ब्रिटेनका प्राज्ञ तथा अर्थशास्त्री स्टेफन शिमान्स्की बताउँछन्। खेलकुदमा सफलता र विफलताको विश्लेषण गर्ने तथ्याङ्कमा आधारित चर्चित पुस्तक ‘सकरनोमिक्स’का सहलेखक शिमान्स्की भन्छन्, “फुटबल धेरै हदसम्म राष्ट्रिय अर्थतन्त्रले काम गर्ने तरिकासँग मिल्दोजुल्दो छ। कुनै देश समृद्ध हुनका लागि जनशक्ति चाहिन्छ। तर त्यससँगै पूँजी र पूर्वाधार पनि आवश्यक हुन्छ।” “फुटबलमा यसको अर्थ राम्रो प्रशिक्षण सुविधा र प्रतिभावान् खेलाडीहरू पहिचान गर्ने क्षमता हो।”
