सगरमाथाको चुचुरो नजिकै एउटा चट्टानको ओतमा हिउँमा “ग्रीन बुट्स” भनेर चिनिने एक व्यक्तिको शव ३० वर्षदेखि अलपत्र छ। सन् १९९६ मा ज्यान गुमाएका एक भारतीय पर्वतारोहीले लगाएका ती हरियो र पहेँलो (लाइम) रङका बुटहरू त्यसयता विश्वको सर्वोच्च शिखर चढ्ने धेरै पर्वतारोहीहरूका लागि चुचुरो पुग्ने बाटोको एउटा भयावह बिन्दु बनेका छन्। अहिले भारतले निकै माथिल्लो उचाइमा काम गर्ने एक विशेषज्ञ टोलीको खोजी गरिरहेको छ। यस टोलीले दोर्जे मोरूपको भनिएको सो शवलाई तल ल्याउने जटिल र जोखिमपूर्ण अभियान सञ्चालन गर्नेछ। सर्वाधिक चर्चित शवहरूमध्ये उनी सम्भवतः सबैभन्दा चर्चित नाम हुन्। भारतीय अधिकारीहरू मोरूपको पार्थिव शरीरलाई उनका साथीभाइ र परिवारजनसमक्ष फर्काउने आशामा छन्। ती प्रियजनहरूले उनी घर फर्कने आशा कहिल्यै त्यागेका छैनन्।
“कहिलेकाहीँ सुत्नुअघि म सोच्थेँ कि आज राति ढोकामा कसैले ढकढक्याउनेछ र ढोका खोल्दा उनी त्यहाँ हुनेछन्,” मोरूपकी पत्नीले भनिन्। मोरूप लद्दाखस्थित आफ्नो घरमा श्रीमतीसँग बसेका थिए। उनले आफ्नी श्रीमतीसँग एउटा वाचा गरे: उनी एक नायक बनेर फर्किनेछन् र देशलाई गौरवान्वित पार्नेछन्। मोरूप आईटिबिपीको सगरमाथा चुचुरोमा पुग्ने प्रयासमा जुटेको आरोहण दलका छजना पर्वतारोहीमध्ये एक थिए। सगरमाथा नेपाल र चीनको स्वशासित क्षेत्र तिब्बतको सीमामा अवस्थित छ।
अधिकांश पर्वतारोहीहरू नेपालतर्फबाट आरोहण गर्न रुचाउँछन्। तर मोरूपको आरोहण दल भने चीनतर्फको बाटोबाट आरोहण गर्ने पहिलो भारतीय टोलीका रूपमा इतिहासमा आफ्नो नाम लेखाउन चाहन्थ्यो। सो आरोहण दलमा सहभागी छजनामध्ये तीनजना हिमआँधीका कारण फर्किए। तर मोरूप र अन्य दुईजना त्सेवाङ्ग समनला र त्सेवाङ्ग पालजोरले भने ८,८४९ मिटर अग्लो शिखरसम्म पुग्न निरन्तर सङ्घर्ष गरिरहे।
एक शताब्दीअघि अभिलेख राख्न थालिएयता सगरमाथा क्षेत्रमा ज्यान गुमाउने ३०० भन्दा बढी मानिसहरूमध्ये धेरैजसोको शव पनि हिमालमै रह्यो। तर तेस्रो शव अर्थात् “ग्रीन बुट्स” भने ८,५०० मिटरको उचाइमा तीन दशकदेखि हिउँमा जमेको अवस्थामा छ। हालैका वर्षहरूमा मोरूपका लुगा र पर्वतारोहणका गियरहरूले अधिकारीहरूलाई उनको शव पहिचान गर्न मद्दत गरेको थियो। अधिकारीहरू डीएनए परीक्षणमार्फत् उनको पहिचान पुष्टि गर्न चाहन्छन् र परिवारलाई मानसिक शान्ति प्रदान गर्न सोचिरहेका छन्।
मोरूपको शवलाई ओराल्ने काम निकै खतरनाक र कठिन मानिन्छ। हिमालमा मृत्यु भएका शवहरू प्रायः ‘डेथ जोन’ भन्ने ठाउँमा छन् जहाँ तापक्रम माइनस ४० डिग्री सेल्सिअससम्म पुग्छ। “मौसम र हिउँको अवस्था अहम् हुनेछ,” एक नेपाली पर्वतारोही छिरिङ जाङबु शेर्पाले भने। शवलाई तल झार्नका लागि ठूलो जनशक्ति र विशेष तयारी आवश्यक पर्नेछ।
यदि शव ल्याउने अभियान सफल भएमा, मोरुपका परिवारले लद्दाखको राजधानी लेहको शहीद पार्कनजिकै उनको अन्त्येष्टि गर्ने योजना बनाएका छन्। मोरुपका छोरा पुन्चोक दोर्जाईले भने, “मेरो बुबाले देशको लागि आफ्नो जीवन अर्पण गर्नुभयो र उहाँलाई शहीदको रूपमा सम्झनु पर्छ।” परिवारले मोरुपको सर्वोच्च शिखर पुगेको प्रमाणपत्रसँगै उनको विरासतको प्रतीक पनि गर्वका साथ राख्नेछ।
