पाकिस्तानले सफल परीक्षण गरेको लामो दूरीको ‘फतह–४’ मिसाइलका प्रमुख विशेषताहरू
२२ असोज, काठमाडौं । पाकिस्तानले जमिनबाट प्रक्षेपण गर्न सकिने लामो दूरीको क्रुज मिसाइल ‘फतह–४’ को नयाँ संस्करण सफल परीक्षण गरेको छ । यस नयाँ संस्करणलाई ‘फतह–४ ईआर’ नाम दिइएको छ । पाकिस्तानी सेनाको जनसम्पर्क विभाग (आईएसपीआर) का अनुसार नयाँ मिसाइलमा उडान र लक्ष्य निर्धारणका लागि अत्याधुनिक प्रविधि प्रयोग गरिएको छ । पाकिस्तानले नयाँ संस्करणको वास्तविक मारक दूरी भने सार्वजनिक गरेको छैन । तर रक्षा मामिलाका अनुसन्धानकर्ता बिलाल हुसेन खानका अनुसार यसको मारक क्षमता १ हजार किलोमिटरभन्दा बढी हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ । उनका अनुसार फतह–४ ईआरको मारक दूरी १ हजार २०० देखि १ हजार ५०० किलोमिटरसम्म पुर्याउने लक्ष्य राखिएको हुन सक्छ । यसअघि फतह–४ को मारक दूरी करिब ७५० किलोमिटर रहेको बताइँदै आएको थियो ।
जमिनदेखि करिब ५० मिटर माथिबाट पनि उड्न सक्ने फतह–४ को महत्वपूर्ण विशेषता यसको कम उचाइमा उड्न सक्ने क्षमता हो । यो जमिनबाट करिब ५० मिटर माथिबाट उड्न सक्ने पाकिस्तानी वायु सेनाका अवकाशप्राप्त एयर कमोडोर ओवैस खान बताउँछन् । यसले दुश्मनको रडार प्रणालीको निगरानीबाट बच्दै लक्ष्यतर्फ अघि बढ्न मद्दत पुर्याउँछ । क्रुज मिसाइलहरू सामान्यतया भूभागको सतह नजिकबाट उड्ने भएकाले उच्च उचाइमा जाने ब्यालिस्टिक मिसाइलको तुलनामा रडारबाट पत्ता लगाउन कठिन हुन सक्छन् । फतह–४ मा प्रयोग गरिएको नेभिगेसन प्रणाली इलेक्ट्रोनिक ‘ज्यामिङ’ का बाबजुद पनि काम गर्न सक्ने दाबी गरिएको छ ।
यो सबसोनिक क्रुज मिसाइल हो । यसको गति ध्वनिको गतिभन्दा कम हुन्छ । पाकिस्तानी वायु सेनाका अवकाशप्राप्त एयर कमोडोर ओवैस खानका अनुसार यसको गति करिब म्याक ०.७ अर्थात् ८६४ किलोमिटर प्रतिघण्टा रहेको छ । मिसाइलले करिब ३३० किलोसम्मको परम्परागत पेलोड बोक्न सक्ने क्षमता राख्छ भन्ने दाबी पनि गरिएको छ । नयाँ संस्करणको आकार पनि ठूलो रक्षा अनुसन्धानकर्ता बिलाल हुसेन खानका अनुसार सार्वजनिक गरिएको भिडियोलाई हेर्दा फतह–४ ईआरको आकार अघिल्लो संस्करणको तुलनामा ठूलो देखिन्छ ।
फतह–४ ईआरमा मिसाइलका ‘विङ’ अर्थात् पखेटाको संरचनामा पनि परिवर्तन गरिएको छ । यसले उत्पादन प्रक्रिया सहज र कम खर्चिलो बनाउन सक्ने बताइएको छ । तर पाकिस्तानले नयाँ संस्करणको वास्तविक मारक दूरीबारे औपचारिक विवरण नदिएकाले यसको क्षमता स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि हुन सकेको छैन । फतह–१ देखि फतह–४ सम्मको विकासक्रम पाकिस्तानले पछिल्ला केही वर्षदेखि फतह सिरिजका मिसाइल विकास गर्दै आएको छ । सन् २०२१ मा फतह–१ को परीक्षण गरिएको थियो र यसको मारक क्षमता करिब १४० किलोमिटर थियो । सन् २०२४ मा फतह–२ लाई सेनामा समावेश गरिएको थियो जसको मारक क्षमता करिब ४०० किलोमिटर रहेको बताइएको छ ।
फतह–४ भने अघिल्ला संस्करणभन्दा फरक भूमिकाका लागि विकास गरिएको छ र लामो दूरीमा रहेका जमिनस्थित रणनीतिक तथा सैन्य लक्ष्यमा प्रहार गर्न प्रयोग हुने उद्देश्य राख्दछ । फतह–४ किन महत्वपूर्ण छ ? रक्षा मामिलाका जानकारहरुका अनुसार क्रुज मिसाइलको मुख्य विशेषता यसको कम उचाइमा उड्ने र लक्ष्यमा उच्च सटीकताका साथ प्रहार गर्न सक्ने क्षमता हो । अष्ट्रेलियाको नेसनल युनिभर्सिटीका defensa तथा रणनीति अध्यापक मन्सुर अहमदका अनुसार फतह सिरिज पाकिस्तानको लामो दूरीको रकेट आर्टिलरी प्रणालीको प्रमुख हिस्सा हो ।
भारत र पाकिस्तान दुवैले पछिल्ला वर्षमा लामो दूरीका क्षेप्यास्त्र र ड्रोन प्रणालीको विकास तथा परीक्षणमा तीव्रता दिएका छन् । दुवै देशसँग सुपरसोनिक क्रुज मिसाइल पनि छन् । पाकिस्तानले फतह सिरिजमार्फत परम्परागत हतियार प्रणालीमा लामो दूरी र उच्च सटीकतामा जोड दिइरहेको देखिन्छ । यद्यपि यसको वास्तविक मारक दूरी र प्राविधिक क्षमताबारे पाकिस्तानले खुलासा नगरेकोले उपलब्ध दाबीहरू स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि गर्न अहिले सकिँदैन ।
