टर्की, साउदी अरेबिया र पाकिस्तानले मक्का सम्झौतामार्फत् ‘मुस्लिम नेटो’ गठबन्धन बनाउन सक्छन्?
टर्की, साउदी अरेबिया र पाकिस्तानले ‘मक्का प्याक्ट’ नामक एक संयुक्त सुरक्षा सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेको एक हप्ता भन्दा बढी समय भइसकेको छ। यस सम्झौतालाई केही विश्लेषकहरूले “सुन्नी प्याक्ट” वा “मुस्लिम नेटो” समेत भन्दै आएका छन्। यो सम्झौता इरान र इजरायलजस्ता राष्ट्रहरुको खिलाफको संकेतको रूपमा समेत व्याख्या गरिएको छ। तर, सम्झौताका पूर्ण विवरण सार्वजनिक नभएकाले अनुमान र टिप्पणीहरू बढिरहेका छन्। आलोचकहरूको तर्क अनुसार, यसमा समावेश नभएका देशहरूका राष्ट्रिय स्वार्थ भिन्न हुने हुँदा ठूलो चुनौती उत्पन्न हुन सक्छ।
सम्झौतामा स्पष्ट छ कि कुनै एक देशमा आक्रमण भएमा तीनै पक्षले संयुक्त प्रतिक्रिया दिनेछन्। टर्कीका विदेश मन्त्री हकन फिदानले यस सम्झौतिलाई ‘प्राविधिक रूपमा नेटोको अनुच्छेद पाँचझैँ’ भएको बताएका छन्। तर विश्लेषकहरू भन्छन्, यो सम्झौताबाट नेटो जस्तो पूर्ण सैन्य गठबन्धन बन्ने वा नबन्ने कुरा समय र परीक्षणले मात्र स्पष्ट गर्नेछ। कादिर हास विश्वविद्यालयका प्राध्यापक शेरहत गिबेन्चले भने, “सम्झौताका शर्तहरू नबुझिञ्जेल यसको कार्यान्वयन र प्रभाव कसरी हुनेछ भन्ने विषय स्पष्ट हुँदैन।”
कतिपय विश्लेषकहरूले मक्का सम्झौतालाई मध्यपूर्वमा जारी संघर्ष र अमेरिकासहित इजरायल र इरानबीचको द्वन्द्वको प्रतिक्रिया रूपमा हेरेका छन्। हस्ताक्षरकर्ता पक्षहरूमा दुई सुन्नी बहुल देश पाकिस्तान र टर्की छन्, जहाँ दुवैको सिमाना इरानसँग जोडिएको छ। साउदी अरेबियाले पनि यो सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेको छ। केहीले यसलाई इरानलाई चारैतिरबाट घेराबन्दी गर्ने प्रयासका रूपमा व्याख्या गरेका छन्। तर टर्कीका अधिकारीहरूले भने यो सम्झौताको वार्तालाप सन् २०२४ डिसेम्बरमा सुरु भएको र यो हालको द्वन्द्व अघि नै थालिएको बताएका छन्।
