खेलाडी गजराज जोशीको नेतृत्वमा नेपालले सन् १९५१ मा पहिलो एसियाली खेलकुद संस्करणमा सहभागिता जनाएको थियो। त्यसयता नेपाल एसियाडको नियमित सदस्य रहँदै आएको छ। एसियाली खेलकुद क्षेत्रको सबैभन्दा ठूलो प्रतिस्पर्धा, २०औं संस्करण, शनिबार जापानको नागोया शहरमा सुरु हुँदैछ जहाँ नेपालको सहभागिता उल्लेखनीय छ। पहिलो संस्करणमा नेपालबाट एथलेटिक्सका ९ खेलाडीले भाग लिएका थिए भने यसपटक २१ खेलका १३५ (५७ महिला र ७८ पुरुष) खेलाडी सहभागी हुँदैछन्। शनिबारको उद्घाटन समारोहमा नेपालबाट बक्सिङका चन्द्र थापा मगर र महिला खेलाडी मानमति विष्टले मार्चपासमा नेपालको झण्डा वहन गर्नेछन्।
जापानले यो एसियाड आयोजना गर्न लागेको यो तेस्रो पटक हो। प्रतियोगिता असोज ३ गतेदेखि १८ गतेसम्म चल्नेछ। ४५ देशका ११ हजार भन्दा बढी खेलाडीले ४३ खेलमा भाग लिने आयोजकले जनाएको छ। प्रतियोगिताका लागि आयोजक आइची नागोयाले २.४ अर्ब अमेरिकी डलर अर्थात् झण्डै ३६९ अर्ब नेपाली रुपैयाँ खर्च गरेको छ। नेपालका लागि ‘ओलिम्पिकभन्दा ठूलो’ एसियाली खेलकुद नेपाली खेलाडीका लागि ओलम्पिकभन्दा महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। ओलम्पिकमा सहभागिताका लागि छनोट चरण पार गर्नुपर्छ भने एसियाडमा सिधै सहभागी हुन पाइन्छ। तर अहिले छनोट प्रक्रिया सुरु भई सकेकाले भविष्यमा नेपाली खेलाडीको सहभागिता थप चुनौतीपूर्ण हुने देखिन्छ।
हालसम्म नेपालले एसियाडमा सबैभन्दा बढी खेलकुदमा सहभागिता जनाएको इतिहास छ। यसपटक राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्ले २९ खेलमा सहभागिता जनाउने तयारी गरेको थियो। तर राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको सरकारले खेल संख्या घटाउने र अनावश्यक व्यक्तिहरूलाई पठाउन नहुने नीति ल्याएपछि अन्ततः २१ खेलहरूमा सहभागिता जनाइएको छ। नेपाली टोलीमा खेलाडी, प्रशिक्षक, व्यवस्थापक, प्राविधिक, मेडिकल, पत्रकार र अन्य पदाधिकारी गरी कुल २११ सदस्यीय टोली सहभागी छ। नेपालले एसियाडका लागि ११ करोड रुपैयाँ बजेट छुट्टाएको थियो।
नेपालले हालसम्म एसियाडमा ३ रजत र २३ कांस्य पदक जितिसकेको छ। यसपटक खेलकुद परिषद्ले ‘कम्तीमा एक स्वर्णसहित दोहोरो पदक’ जित्ने लक्ष्य सहित तयारी गरेको छ। यसका लागि परिषद्ले सन् २०२३ को हान्चाउ एसियाड सकिए लगत्तै तयारी सुरु गरेको थियो। ‘मिसन २०२६’ अभियान अन्तर्गत राष्ट्रिय टिम तयारी समिति गठन गरी विभिन्न चरणमा १० खेलले लामो समयसम्म तयारी गरेको बताइन्छ। नेपाली खेलकुद इतिहासमा एसियाडका लागि गरिएको यो पहिलो ठूलो तयारी हो। ‘गोल्ड विथ ग्लोरियस’ नारा लगाइएको यस अभियानले नेपालले यसपटक विगतभन्दा बढी पदक जित्ने आशा राखेको छ।
मिसन २०२६ मा समावेश खेलहरूको नियमित प्रशिक्षण लामो समयदेखि भइरहेको छ। बाँकी खेलहरूले मात्र एसियाडमा सहभागी पक्का भएपछि मात्र प्रशिक्षण सुरु गरेका हुन्। २१ खेलमध्ये केहीले नेपालमै तयारी गरेका छन्। कबड्डी र बक्सिङले भारतमा तयारी गरेको भने केही खेलाडीले विदेशमा प्रशिक्षण पाएका छन्। जस्तै, गल्फका सद्भाव आचार्य अमेरिकामा प्रशिक्षण लिइरहेका छन् भने सुभाष तामाङ भारतमा छन्। टेबल टेनिसका युवराज पौडेल र संयोग कपालीले केही समय दक्षिण कोरियामा प्रशिक्षण लिएका छन्। उसुको थाउलु टोलीले चीनमा केही हप्तासम्म प्रशिक्षण लिएर फर्किएको छ भने साइक्लिङकी उषा खनाल क्यानडामा प्रशिक्षण लिइन्। तर सम्भावित पदक विजेतालाई प्राथमिकता नदिइएको गुनासोहरू पनि आएको छ। कराँतेकी एरिका गुरुङ र कुमिते टोलीले जापान जानुअघि विशेष विदेशी प्रशिक्षणको माग गरेका थिए, तर त्यो पूरा हुन सकेन। एसियाडमा नेपालको डेप्युटी सेफ द मिसन रहेका टासी घलेले असन्तुष्टि व्यक्त गर्दै भने: “सबै खेलाडीलाई एउटै तरिका अपनाउन हुँदैन। पदक जित्ने सम्भावना बढी भएकालाई त्यसै अनुसार प्रशिक्षणको व्यवस्था गर्नुपर्ने थियो, जुन भएन।” सन् १९८६ को एसियाडदेखि नेपालले क्रमिक रूपमा पदक जितिरहेको छ। यसपटक कम्तीमा १० पदक अर्थात् दोहोरो पदकको लक्ष्य राखिएको नेपाली टोलीले कस्तो प्रदर्शन गर्छ, दुई हप्ता भित्र त्यसको जानकारी हुनेछ।
