राष्ट्रपति ट्रम्पको चीनलाई हतियार बिक्री गर्ने प्रस्ताव सार्वजनिक, ह्वाइट हाउसले खण्डन गर्यो

चीनका लागि अमेरिकी राजदूत डेभिड पर्ड्युले बताएका छन् कि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले गत हप्तामा वाशिङ्टन भ्रमणमा आएका चिनियाँ राष्ट्रपति सि जिनपिङसँग अमेरिकी हतियार बिक्री गर्ने प्रस्ताव राखेका थिए। आइतबार ‘फक्स न्युज’लाई दिएको अन्तर्वार्ता क्रममा राजदूत पर्ड्युले ट्रम्प र सि जिनपिङको भेटघाटको विस्तृत विवरण दिँदै भने, ‘ट्रम्पले राष्ट्रपति सिसँगको संवादमा विश्वका धेरै देशहरूलाई अमेरिकी हतियार बेचिने कुरा उल्लेख गर्दै ‘के चीनले अमेरिकाबाट केही हतियार किन्ने इच्छा राख्छ?’ भनेर सोधेका थिए।’
तर, पर्ड्युको यस भनाइ सार्वजनिक भएपछि ह्वाइट हाउस र अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले तुरुन्तै त्यसको खण्डन गरेका छन्। ह्वाइट हाउसले चीनलाई हतियार बेच्ने कुनै योजना नभएको स्पष्ट पारेको छ भने विदेश मन्त्रालयले अमेरिकामा लागू हुने कानुनअनुसार चीनलाई हतियार बिक्रीमा कडा प्रतिबन्ध रहेको र त्यस्तो कुनै प्रस्ताव वा योजना नभएको जानकारी दिएको छ।
राजदूत पर्ड्युको यस खुलासापछि ताइवानसँग अमेरिकी सैन्य सम्बन्धबारे पुनः चर्चा तातिंदैछ। अमेरिकी कानुनअनुसार ताइवानलाई आत्मरक्षा व्यवस्था गर्ने हतियार उपलब्ध गराउन बाध्य छ। गत डिसेम्बरमा ट्रम्पले ताइवानलाई ११.१ अर्ब डलर मूल्य बराबरको हतियार बेच्न स्वीकृति दिए पनि १४ अर्ब डलरको अर्को हतियार सम्झौता भने रोकिएको छ। ट्रम्पले यसलाई ‘चीनसँगको वार्ताको मुख्य पाखण्ड’ भन्दै रोकिएको बताएका थिए।
चीनले ताइवानलाई आफ्नै भूभाग रहेको दाबी गर्दै आएको छ र सैन्य बल प्रयोग गरेर आफ्नो नियन्त्रणमा ल्याउने धम्की दिइरहेको छ। यस कारण अमेरिकाले ताइवानलाई हतियार उपलब्ध गराउने विषयमा चीनले सधैं कडा विरोध जनाएको छ। अमेरिकाले चीनको सम्भावित आक्रमणको अवस्थामा ताइवानको रक्षा गर्ने नपर्ने विषयमा लामो समयदेखि ‘रणनीतिक अस्पष्टता’ नीति अपनाइरहे पनि ‘ताइवान रिलेसनस एक्ट’ अन्तर्गत ताइवानलाई पर्याप्त सैन्य उपकरण दिन बाध्य छ। ताइवानका उपविदेश मन्त्री चेन मिङ-चीले ताइवान स्ट्रेटको सुरक्षा चुनौती बृद्धि भएकोले अमेरिकाले उनीहरूको रक्षा आवश्यकतालाई बुझ्ने आशा प्रकट गरेका छन्।
अमेरिकी कानुनअनुसार चीनलाई सैन्य हतियार बिक्रीमा पूर्ण प्रतिबन्ध छ। सन् १९८९ मा तियानमेन स्क्वायरमा लोकतन्त्र समर्थक प्रदर्शनकारीरूमाथिको चीनी दमन पछि तत्कालीन अमेरिकी राष्ट्रपति जोर्ज एच.डब्ल्यु. बुशले चीनलाई हतियार र सैन्य सामग्री निर्यातमा प्रतिबन्ध लगाएका थिए। पछि सन् १९९० को फेब्रुअरीमा अमेरिकी संसदले यसलाई स्थायी कानुनको रूपमा स्वीकृत गर्यो। यस अन्तर्गत ‘यूएस म्युनिसन्स लिस्ट’ मा रहेका रक्षा सामग्री, सैन्य सेवा, अपराध नियन्त्रण उपकरण र केही भूउपग्रहहरू चीनलाई निर्यात गर्न अनुमति छैन।
‘स्टकहोम इन्टरनेशनल पिस रिसर्च इन्स्टिच्युट’ (एसआईपीआरआई) का नवीन तथ्याङ्कअनुसार अमेरिका विश्वकै सबैभन्दा ठूलो हतियार निर्यातक देश हो। सन् २०२० देखि २०२४ सम्म विश्व हतियार निर्यातमा अमेरिकाको हिस्सा ४३ प्रतिशत रहेको छ, जुन फ्रान्स जस्तो दोस्रो ठूलो निर्यातकको चार गुणा हो। रूसी–युक्रेन युद्ध सुरु भएपछि युरोपेली नेटो देशहरूले गरेको कुल हतियार आयातमा दुई तिहाइ अमेरिकामा निर्मित हतियार थिए। यस अवधिमा दुई दशकपछि पहिलोपटक अमेरिकी हतियारको मुख्य बजार मध्यपूर्व होइन, युरोप बनेको छ।