सरकारले २०८० माघदेखि ‘मिसन–२६’ सुरु गरी उक्त लक्ष्य प्राप्तिका लागि तयारी गर्दै आएको थियो। तर नेपाल सो अपेक्षित लक्ष्यमा पुग्न सकेन र मात्र दुई कांस्य पदक हात पारेर फर्कनु पर्यो। १९ असोज, काठमाडौं। २०औं एसियन गेम्स (एसियाड) मा नेपालले स्वर्णसहित दोहोरो अंकमा पदक जित्ने अपेक्षा राखेको थियो। सरकारले ति लक्ष्यका लागि २०८० माघदेखि ‘मिसन–२६’ अभियान सुरु गरेको थियो। तर नेपालले त्यो अनुसार प्रदर्शन गर्न सकेन र दुईवटा कांस्य पदकमा सिमित रहन बाध्य भयो। २१ खेलमा १३५ खेलाडी सहभागिता जनाएको नेपालले एसियाडमा जम्मा दुई कांस्य पदक मात्र हासिल गर्यो। करातेका तेञ्जिङ शेर्पा र महिला कबड्डी टोलीले नेपालका लागि पदक ल्याए। महिला कबड्डी टोलीले १९औं एसियाडमा जितेको कांस्य पदकलाई निरन्तरता दिँदै अझै एक पटक विजयी भयो भने तेञ्जिङ शेर्पाले करातेमा पहिलो पटक कांस्य पदक दिलाएका छन्। यद्यपि, १९औं एसियाडमा रजत पदक जितेकी करातेकी एरिका गुरुङ यसपालि पदकविहीन रहेकी छिन।
अन्य पदकको आशा गरिएको खेलतर्फ नेपालले सफलता पाउन सकेन। नेपालले एसियाडमा ७५ वर्षदेखि स्वर्ण पदक हात पारेको छैन। ३ रजत र २५ कांस्य सहित ७५ वर्ष बितिसक्यो। नेपालमा एसियाडमा पदक जित्नुभन्दा सहभागी हुनुलाई नै उपलब्धि ठानिएको छ। नेपालकै प्रदर्शन हेर्दा सबैभन्दा ठूलो प्रश्न तयारीको अवस्था देखिन्छ। सरकारले दोहोरो अंकमा पदक जित्ने लक्ष्य राखे तापनि बजेट अभावले तयारीमा निकै प्रभाव परेको छ र लगभग चार महिना खेलाडीहरूको प्रशिक्षण प्रभावित रह्यो। ठूला प्रतिस्पर्धाका लागि वर्षौं अघि बाटै योजना, नियमित प्रशिक्षण र पर्याप्त बजेट आवश्यक हुन्छ। तर नेपालमा प्रतियोगिता नजिकिएपछि मात्रै तयारी तीव्र बनाउने प्रवृत्ति अझै जारी छ।
अन्तिम समयमा समेत खेलाडीले पर्याप्त खेल सामग्री र पोषण नपाएका थिए। उच्चतम प्रदर्शनका लागि मात्र प्रशिक्षण पर्याप्त नहुनुका साथै अन्तर्राष्ट्रीय अनुभव पनि आवश्यक छ। धेरै खेलाडीका लागि एसियाड नै पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता रह्यो। भारतकी महिला कबड्डी टोलीले एसियाडको तयारी भारतमै गर्दै इरानसँग अभ्यास खेल समेत गरेको थियो। सोही टोलीसँग फाइनलमा प्रतिस्पर्धा गर्दै भारतले इरानलाई हराउँदै महिला कबड्डीमा स्वर्ण पदक जित्यो। नेपाली महिला कबड्डी टोलीले पनि भारतमा तयारी गरी त्यहाँका राज्य तथा स्थानिय क्लबहरूसँग अभ्यास खेल खेलेको थियो। भारतसँग सेमिफाइनलमा भिड्दा नेपाल केवल कांस्य पदकसम्म सीमित रह्यो। अनुभवको कमी र बलियो राष्ट्रहरुको सामना गर्न नसक्नुले नेपालको तयारी र पदक दाबी गर्ने राष्ट्रहरूबीच ठूलो अन्तर देखायो।
अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धाका लागि बलियो राष्ट्रहरूसँग नियमित प्रतिस्पर्धा अनिवार्य छ। केवल प्रतियोगिता अगाडि केही अभ्यास गरेर उच्च प्रदर्शनको अपेक्षा गर्नु पर्याप्त छैन भन्ने गीत एसियाडले सिकाएको छ। २०औं एसियाडका लागि अधिकांश खेलमा तलतहबाट व्यवस्थित रूपमा समयमै खेलाडी छनोट नभएको थियो। उपलब्ध खेलाडीबाट मात्र टोली तयार गर्ने प्रचलन दोहोर्यो। यदि राष्ट्रिय खेलकुद अनुसार चयन गरिएको भए उत्कृष्ट खेलाडी छनौट गर्न सकिन्थ्यो र राम्रो तयारी हुन्थ्यो। राष्ट्रिय प्रतियोगिता खेलाडी छनौट र प्रतिस्पर्धाको आधार हो। त्यसैले राष्ट्रिय खेलकुदको ढिलाइले अन्तर्राष्ट्रिय तयारीमा प्रत्यक्ष प्रभाव देखियो। अब नेपालले एसियाडजस्ता प्रतियोगितामा केवल सहभागिता होइन, पदकसम्म पुग्ने रणनीति बनाउन आवश्यक छ। कम सम्भावनाका खेलमा ठूलो बजेट खर्च गर्नु भन्दा पदक सम्भावनाका खेलहरूको पहिचान गरी त्यहाँ पर्याप्त बजेट, प्रशिक्षण र अन्तर्राष्ट्रिय अनुभव उपलब्ध गराउनु आजको आवश्यकता हो।
कुन खेलमा सहभागी हुनुहुन्छ र कस्ता खेलमा नजाने भन्ने विषयमा स्पष्ट निर्णय आवश्यक छ। विश्वका सफल खेल राष्ट्रहरूले सानै उमेरदेखि खेलाडीहरूमा लगानी गर्छन्। प्रतिभा परिचय, ग्रासरुट स्तरमा प्रशिक्षण, नियमित प्रतियोगिता र दीर्घकालीन योजनाबाट खेलाडी तयार पारिन्छ। नेपालमा यस्ता संरचनाहरू कमजोर छन्। बाल्यकालमै प्रतिभा पहिचान र निरन्तर प्रशिक्षण तथा अवसरमा सरकार र खेल संघहरू कमजोर रहेको पाइन्छ। नेपाली खेलकुद यहाँसम्म आइपुगेका छन् जहाँ धेरै खेलाडीहरूले व्यक्तिगत संघर्ष र प्रयासले ठूलो योगदान दिएका छन्, तर व्यक्तिगत प्रयासले मात्र दीर्घकालीन स्तरमा अन्तर्राष्ट्रिय पदक प्राप्त गर्न सक्दैन। सोका लागि दीर्घकालीन राज्य लगानी र मजबूत संस्थागत प्रणाली अनिवार्य छ।
नेपालको अर्को चुनौती सरकार र खेल संघहरू बीच कमजोर समन्वय हो। कुन संघले के गर्छ, खेलाडीहरूको प्रदर्शन कस्तो छ, कति लगानी आवश्यक छ र तयारी कस्तो भइरहेको छ भन्ने विषयमा सरकारले प्रभावकारी निगरानी गर्नुपर्छ। असमझदारीका कारण पदक दाबी गर्न सक्ने पब्जी टोली छानिएको भए पनि यस एसियाडमा सहभागी हुन पाएन। अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धाका लागि खेलाडी तयारी र आवश्यक सुविधामा सुधार आवश्यक छ। सरकारी कर्मचारी र प्रतिनिधिहरू विदेश भ्रमणमा जाँदा दैनिक भत्ता पाउँछन् भने खेलाडीहरू सीमित दैनिक भत्तामै आफ्नो खाने, बस्ने र तयारी व्यवस्था गर्नुपर्ने अवस्था एसियाडमा देखियो। पदक जित्न पठाइने खेलाडीका लागि खानपिन, बसाइ, प्रशिक्षण र औषधि उपचारको उचित व्यवस्थापन प्राथमिकतामा राख्न जरुरी छ। खेलाडी छनोटदेखि ग्रासरुट विकास, राष्ट्रिय प्रतियोगिता र अन्तर्राष्ट्रिय अनुभवसम्म सबैलाई एउटै योजनाभित्र समेट्नुपर्छ। अत्याधुनिक प्रविधिबाट खेलाडीको प्रशिक्षण प्रभावकारी बनाउनुपर्छ।
