नोबेल पुरस्कार २०२६: अन्तरिक्षमा उत्पन्न न्यूट्रिनो पत्ता लगाउने वैज्ञानिकलाई भौतिकशास्त्रतर्फ सम्मान

बेल्जियममा जन्मेका र अमेरिकामा प्राध्यापन गर्दै आएका वैज्ञानिक फ्रान्सिस हाल्सनले यस वर्षको भौतिकशास्त्रतर्फ नोबेल पुरस्कार पाउने भएका छन्। नोबेल समितिको निर्णय अनुसार उनले ‘आइसक्यूब न्यूट्रिनो अब्जर्भेटरी’को स्थापना र अन्तरिक्षमा उत्पन्न उच्च ऊर्जा न्यूट्रिनोहरू पत्ता लगाउने महत्वपूर्ण योगदान दिएको कारणले पुरस्कार पाउने भएका हुन्। हाल्सनले एकदमै नयाँ प्रकारको अन्तरिक्ष विज्ञानको आधार तयार पारेका छन्। उनले पृथ्वीको दक्षिणी ध्रुवमा रहेको बरफ प्रयोग गरेर रहस्यमय न्यूट्रिनो सङ्कलन गर्ने सम्भावना राखेका थिए। यसै आधारमा आइसक्यूब न्यूट्रिनो अब्जर्भेटरी स्थापना गरिएको छ, जसले सुदूर ब्रह्माण्डमा उत्पन्न न्यूट्रिनोहरूको निगरानी गर्न सक्षम छ।

उहाँले १.१ करोड स्वीडिश क्रोनर (८.७० लाख पाउन्ड) नगद पुरस्कार र पदक प्राप्त गर्नुहुनेछ। हालसम्म भौतिकशास्त्रमा १२० पटक नोबेल पुरस्कार घोषणा भइसकेको छ। यो विधामा पुरस्कार स्टकहोममा रहेको रोयल स्वीडिश अक्याडमी अफ साइन्सेसले प्रदान गर्छ। नोबेल पुरस्कार समितिले बुधबार रसायनशास्त्र, बिहीबार साहित्य, शुक्रबार शान्ति, र आगामी सोमवार अर्थशास्त्रतर्फका विजेताहरूको नाम घोषणा गर्नेछ।

नोबेल पुरस्कारसम्बन्धी रोचक तथ्यहरूमा विगत १२ महिनामा मानव जातिका लागि सबैभन्दा बढी लाभदायक काम गरेका व्यक्तिलाई यो सम्मान प्रदान गरिने परम्परा रहेको छ। स्वीडिश व्यापारी तथा डायनामाइट आविष्कारक अल्फ्रेड नोबेलले पाँच विधामा पुरस्कारको स्थापना गरेका थिए। उनले आफ्ना अधिकांश सम्पत्ति पुरस्कार स्थापना र सञ्चालनका लागि कोषमा राखेका थिए। सन् १९६८ मा स्वीडनको केन्द्रीय बैंकले अर्थशास्त्रका लागि छुट्टै पुरस्कार स्थापना गरेपछि हाल कुल छ विधामा नोबेल पुरस्कार प्रदान गरिन्छ।