नयाँ वर्ष २०८३ नेपाली खेलकुदका लागि केवल एउटा पात्रो परिवर्तन मात्र नभएर खेलकुदमा रहेको सोच, नीति, व्यवहार, व्यवस्थापन लगायत क्षेत्रहरूमा सुधार ल्याउने एक सुनौलो अवसर बन्नुपर्छ।
नेपालले २०८३ मा जापानको आइची नागोयामा आयोजना हुने २०औं एसियाली खेलकुदमा सहभागिता जनाउने तयारी गर्दैछ। तर, नेपालको फुटबल राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् (राखेप) हाल निलम्बनमा छ र फिफाको निलम्बनको निकट जोखिममा छ। खेलकुद मन्त्रालयलाई शिक्षा, प्रविधि तथा विज्ञान मन्त्री सस्मित पोखरेलले सम्हालेका छन् र यो मन्त्रालयलाई शिक्षामा समावेश गर्ने चर्चा पनि छ।
नयाँ वर्ष २०८३ को सुरुवातसँगै सम्पूर्ण नेपालीमा नयाँ उत्साह, जोश, ऊर्जा र आशा जागेको छ। हरेक वर्षजस्तै यस वर्ष पनि नेपाली खेलकुदलाई अझ उत्कृष्ट बनाउन नयाँ आशा र अपेक्षा राखिएको छ। यद्यपि विश्वकप जस्ता प्रमुख प्रतियोगितामा नेपाल सहभागिता जनाउने छैन भने यस वर्ष एसियाको ओलम्पिक मानिने २०औं एसियाली खेलकुद जापानको आइची नागोयामा हुनेछ। यो नै यस वर्ष नेपालले खेल्ने सबैभन्दा ठूलो खेलकुद प्रतियोगिता हुनेछ।
तर यस पटक एसियन गेम्समा सहभागी हुन क्वालिफाइङ खेल खेल्नु पर्ने र र्याङ्किङमा समावेश हुनुपर्ने प्रावधानका कारण नेपालबाट विगतको तुलनामा कम खेलाडी सहभागी हुने निश्चित छ, र सरकारले यसको लागि बजेट व्यवस्था गर्नुपर्नेछ।
अहिलेसम्म ३२ खेलका ४०० भन्दा बढी खेलाडीले २०औं एसियाली खेलकुदका लागि नाम दर्ता गराएका छन्, तर प्रतिस्पर्धामा को-को सहभागी हुने भने अझै निश्चित छैन। राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्ले स्वर्ण पदकसहित दोहोरो अंकमा पदक जित्ने लक्ष्यका साथ मिसन २६ सुरु गरेको थियो, तर त्यो पनि पूर्ण रूपमा निरन्तर सञ्चालनमा छैन। यस सम्बन्धमा अझै विस्तृत छलफल आवश्यक छ।
यसैगरी, नेपालको सहभागिता हुने अन्य ठूला अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिताहरूको विषयमा पनि छलफल आवश्यक छ। एसियाली खेलकुदसँगै विभिन्न व्यक्तिगत खेलहरूमा विश्व च्याम्पियनसिपदेखि एसियन च्याम्पियनसम्मका प्रतियोगितामा नेपाली खेलाडीहरू सहभागि हुनेछन्। नेपालमा लोकप्रिय खेलहरू—क्रिकेट, फुटबल र भलिबलमा पनि विभिन्न क्षेत्रीय अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिताहरू आयोजन गरिनेछन् र नेपालले सहभागिता जनाउने निश्चित छ। क्रिकेटमा लिग टु सिरिजदेखि द्विपक्षीय सिरिजहरू आयोजना हुनेछन् भने भलिबलमा काभा रिजन प्रतियोगितामा पनि सहभागी हुने र आयोजना गर्ने योजना छ।
तर अहिले फुटबल राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् (राखेप) निलम्बनमा छ र फिफाको निलम्बनको जोखिममा छ जसले गर्दा महिला तथा पुरुष साफ च्याम्पियनसिपमा नेपाल सहभागी हुन सक्ने अवस्था संकटमा छ। यसैले नेपाली फुटबल संकटमा छ र यसलाई जोगाउन सबै सरोकारवाला निकायहरूबाट सहकार्य आवश्यक छ।
२०८२ सालमा भएको जेनजी आन्दोलन तथा आमनिर्वाचनपछि युवा प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाहको नेतृत्वमा नयाँ सरकार गठन भएता पनि खेलकुदलाई ध्यानमा राखी छुट्टै मन्त्रालय बनाइएको छैन। सस्मित पोखरेललाई खेलकुद मन्त्रालयको समेत जिम्मेवारी दिइएको छ र यो मन्त्रालय शिक्षामा समाहित हुने चर्चा पनि भइरहेको छ। पोखरेल नेपाल सरकारका प्रवक्तासमेत भएका कारण खेलकुदमा प्राथमिकता कम देखिन्छ।
गत वर्ष राखेप सदस्य सचिव टंकलाल घिसिङको कार्यकाल सकिएपछि नयाँ सदस्य सचिव नियुक्त हुने प्रक्रिया सुरु हुन सकिरहेको छैन। हाल खेलकुद मन्त्रालयका राम चरित्र मेहता राखेपका कार्यभार सम्हालिरहेका छन् तर उनी कति समयसम्म त्यहाँ रहने भने अझै निश्चित छैन। यसरी आज खेलकुदलाई नेतृत्व गर्ने व्यक्ति अभाव देखिन्छ।
नेपाल ओलम्पिक कमिटीमा पछिल्ला वर्ष देखिएका विवाद केही हदसम्म समाधान भए तापनि ओलम्पिक र एसियन गेम्स जस्ता बहु-खेलकुद प्रतियोगितामा सहभागीता सुनिश्चित गर्न सरकार र ओलम्पिक कमिटीबीच राम्रो समन्वय आवश्यक छ।
प्रतिभाशाली खेलाडीहरूको पहिचान गरी भविष्यका स्टार खेलाडी जन्माउने उद्देश्यले आयोजना गरिने राष्ट्रिय खेलकुद दुई वर्षदेखि हुन सकेको छैन। करिब एक वर्ष अघि सम्पन्न १०औं राष्ट्रिय खेलकुदपछि ११औं राष्ट्रिय खेलकुद तयारी हुनुपर्ने भए पनि कहिले आयोजना हुन्छ भन्ने टुंगो छैन। यस वर्ष १०औं राष्ट्रिय खेलकुद पनि सम्पन्न गर्नु आवश्यक देखिन्छ।
नयाँ वर्षसँगै नयाँ आशा तथा संकल्पसहित नेपाली खेलकुदमा सुधार ल्याउन आवश्यक छ। सही योजना, कुशल नेतृत्व, व्यवस्थापन, बजेट र लगानी व्यवस्थापन गरेमा यो वर्ष नेपाली खेलकुदका लागि विशेष महत्व बोकेको बन्न सक्छ। नेपाली खेलकुदमा प्रतिभा कमी छैन तर सोच, नीति, बजेट, पूर्वाधार र दीर्घकालीन योजनाले वृद्धि आवश्यक छ।
खेलकुदमा राजनीतिक हस्तक्षेप र राजनीति सञ्चालन हुनु भने अर्को चुनौती हो। यी सबै विषयमा सचेत भई काम गरेमा मात्र नेपाली खेलकुदले ठूलो सफलता हासिल गर्न सक्नेछ। साथै समग्र संरचना, व्यवस्थापन, पूर्वाधार र दीर्घकालीन योजनाको अभावका कारण तीव्र प्रगति हुन सकेको छैन, जुन सुधार गर्न जरुरी छ।
खेलकुदको साँचो विकास र अन्तर्राष्ट्रिय प्रगतिका लागि व्यवस्थापन संरचना बलियो र राजनीतिक प्रभावबाट मुक्त हुनुपर्छ। देशभरि गुणस्तरिय खेल पूर्वाधार निर्माण र सुधार गर्नुपर्नेछ; धेरै खेल क्षेत्रमा गुणस्तरीय मैदान, प्रशिक्षण केन्द्र र आधुनिक उपकरणहरूको अभाव छ। खेल प्रशिक्षण र प्रविधिमा सुधार र आधुनिक प्रविधि, डाटा विश्लेषण, खेल विज्ञान र मानसिक तयारी आवश्यक छ।
खेलकुदमा खेलाडीको सम्मान र सुरक्षा सुनिश्चित गर्न अपरिहार्य छ। धेरै खेलाडीहरू आफ्नो सम्पूर्ण जीवन खेलकुदमा समर्पित गरेका छन्, तर आर्थिक असुरक्षा, स्वास्थ्य बीमा अभाव तथा भविष्य अनिश्चितताले उनीहरूलाई समस्या परेको छ। युवा वर्गलाई खेलकुदमा आकर्षित गर्नु भनेको अहिलेको डिजिटल युगमा धेरै युवा प्रविधिमा निर्भर हुँदै गएकाले थप महत्त्वपूर्ण छ।
नेपालमा खेलकुदलाई व्यावसायिक बनाउने अवसर बढ्दैछ। क्रिकेट, फुटबल, भलिबल, कबड्डी लगायत खेलहरूमा सुरु भएका व्यावसायिक लिगहरू विस्तार गर्न आवश्यक छ। अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध र सहभागीता बढाउनु खेलकुद विकासमा सहयोगी हुनेछ। नेपाली महिला खेलकुदकर्मीहरूको प्रगति उल्लेखनीय भए तापनि उनीहरूले अझै पर्याप्त अवसर, सुविधा तथा समर्थन पाएका छैनन्।
खेलकुदको दिगो विकासका लागि निजी क्षेत्रको लगानी अपरिहार्य छ। कर्पोरेटहरूले खेलकुदमा लगानी गर्ने नीति ल्याउनु जरुरी छ। खेलकुद केवल नतिजा (जित वा हार) मात्रै होइन, राष्ट्रको चिनारी, गर्व र एकताको माध्यम हो। नेपाली खेलाडीहरूले अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्दा त्यो व्यक्तिगत मात्र नभएर सम्पूर्ण राष्ट्रको सम्मान र गर्वको विषय बन्छ। त्यसैले खेलकुदलाई राष्ट्रिय प्राथमिकता दिन आवश्यक छ।
नयाँ वर्ष २०८३ सबै नेपालीका लागि नयाँ संकल्पको अवसर हो। नेपाली खेलकुदलाई नयाँ उचाईमा पुर्याउन सरकार, खेल संस्था, खेलाडी, प्रशिक्षक, निजी क्षेत्र र सम्पूर्ण नेपालीले संयुक्त पहल गर्नुपर्छ। आगामी वर्ष नेपाली खेलकुदले नयाँ उपलब्धि हासिल गरोस्, नयाँ इतिहास रचियोस् र अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा अझ चमक फैलाओस्। नयाँ वर्ष २०८३ को हार्दिक शुभकामना!!!
