अमेरिका र इरानबीचको तनाव न्यूनीकरण गर्न अर्को साता इस्लामावादमा वार्ता सुरु हुनसक्छ जसले औपचारिक वार्ताको मार्ग प्रशस्त गर्न सक्छ। इरानले आफ्नो परमाणु कार्यक्रम र उच्च प्रशोधित युरेनियमको विषयमा कुनै सम्झौता नगर्ने स्पष्ट पारेको छ। चीनले अप्रिलमा कच्चा तेल आयात २० प्रतिशतले घटाएको छ, जसले होर्मुज जलसन्धिमा तनावको प्रभाव देखाउँछ। २६ वैशाख, काठमाडौं। अमेरिका र इरानबीचको तनाव कम गर्न अर्को साता पाकिस्तानको राजधानी इस्लामावादमा पुनः वार्ता सुरु हुने सम्भावना व्यक्त गरिएको छ। वाल स्ट्रिट जर्नलको रिपोर्ट अनुसार दुवै देशका मध्यस्थकर्ताहरू एक समझदारी मस्यौदामा काम गरिरहेका छन्, जसले एक महिनासम्म चल्ने औपचारिक वार्ताको बाटो खोल्न सक्छ। रिपोर्टमा उल्लेख छ कि अमेरिकाबाट प्रस्तावित १४ बुँदे मस्यौदाले इरानको परमाणु कार्यक्रम, होर्मुज स्ट्रेटमा तनाव कम गर्ने र उच्च प्रशोधित युरेनियमलाई कुनै तेस्रो देशमा पठाउने विषयहरू समेटेको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानको जवाफ चाँडै आउने आशा व्यक्त गरेका छन्। उनका अनुसार, वार्ता अघि बढेमा युद्धविरामलाई थप लामो बनाउन सकिन्छ।
अलजजिराले जनाएको छ कि इरानले आफ्नो परमाणु कार्यक्रम र उच्च प्रशोधित युरेनियममा कुनै सम्झौता नगर्ने स्पष्ट पारेको छ। पाकिस्तानको मध्यस्थतामा इरान र अमेरिकाबीच ११ र १२ अप्रिलमा इस्लामावादमा पहिलो चरणको वार्ता भएको थियो, जुन २१ घण्टासम्म चले पनि सफल नभएको थियो। दोस्रो चरणको वार्ताका लागि इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघची २४ अप्रिलमा इस्लामावाद पुगेका थिए। तर राष्ट्रपति ट्रम्पले आफ्ना दूत स्टिभ विटकफ र ज्वाइँ जेरेड कुश्नरको पाकिस्तान भ्रमण रद्द गरिदिएका थिए।
दोहा इन्स्टिच्युट फर ग्र्याजुएट स्टडिजका अन्तरराष्ट्रिय राजनीतिक विशेषज्ञ मुहन्नद सेलुमले इरान अब अमेरिकासँग पहिले जस्तो अवस्थामा फर्कन तयार नरहेको बताएका छन्। तेहरान कुनै पनि सम्झौताअघि अमेरिकाबाट केही अतिरिक्त सुविधा चाहन्छ। सेलुमका अनुसार अमेरिका पहिलो कूटनीतिक तरिकामा अघि बढ्यो, त्यसपछि युद्धतर्फ गयो र अहिले पुनः वार्ताको प्रयास गरिरहेको छ। उनले भने, ‘अमेरिका आफ्नो सैन्य सफलतालाई कूटनीतिक सफलतामा परिणत गर्न चाहन्छ, तर इरानले यसो हुन नदिन प्रयास गरिरहेको छ।’
अर्कोतर्फ, इरानले अहिले कूटनीतिक बाटो खोजिरहेको छ तर केही नयाँ फाइदा बिना पुरानै अवस्थामा फर्कन चाहँदैन। चीनको प्रभाव र भूमिका के छ? अमेरिका र इजरायलले इरानविरुद्ध गरेको युद्धले चीनको आर्थिक र रणनीतिक हितहरूमा पनि प्रभाव पारेको छ। दोहा इन्स्टिच्युटका अन्तरराष्ट्रिय राजनीतिका सहायक प्राध्यापक मुहन्नद सेलुमका अनुसार चीनले युद्धमा इरानलाई प्रत्यक्ष सैन्य समर्थन नगरेको बताउनुभएको छ।
अमेरिकाले यो युद्ध लामो समयसम्म जारी राख्न सक्दैन, किनभने यसले सम्पूर्ण क्षेत्रको तेल, ग्यास र समुद्री जल स्रोतहरूमा गम्भीर क्षति पुर्याउन सक्छ र विश्व अर्थतन्त्रमा यसको नकारात्मक प्रभाव पर्नेछ। रिपोर्ट अनुसार, अमेरिका र इजरायलको सुरुमा योजना इरानको सैन्य र राजनीतिक नेतृत्व कमजोर बनाउन थियो। ठूला हवाई आक्रमणपछि इरानी सरकारले टुट्ने र तेहरानमा अमेरिका समर्थक सरकार स्थापना गर्ने विश्वास गरिएको थियो। ट्रम्पले भेनेजुएलामा सफल भएको जस्तै इरानमा पनि यस्तो अवस्था बनाउने आशा राखेका थिए।
चीनलाई तेल बिक्री प्रयास चलाइरहेको इरानले अमेरिकी प्रतिबन्धका बाबजुद चीनलाई तेल बेच्ने प्रयास तीव्र बनाउँदैछ। तेहरानस्थित थिंक ट्याङ्क ‘डिप्लोहाउस’ का निर्देशक हमिद रजा गोलामजादेहका अनुसार इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले विभिन्न देशका विदेशमन्त्रीहरूसँग संवाद गरी इरानको तर्फबाट पक्ष प्रस्तुत गरिरहेका छन्।
चीनको कच्चा तेलको आयात २० प्रतिशत गिरावट इरान–अमेरिका बीचको युद्धले चीनको ऊर्जा आपूर्तिमा असर पर्न थालेको छ। अप्रिलमा चीनको कच्चा तेलको आयात २० प्रतिशतले घटेको छ किनभने होर्मुज जलसन्धिमा तनावले तेल ट्याङ्करहरूको आवागमनमा बाधा आएको हो। चीनको भन्सार तथ्याङ्क अनुसार, अप्रिलमा चीनले ३ करोड ८५ लाख मेट्रिक टन कच्चा तेल आयात गरेको छ, जुन गत वर्षको तुलनामा २० प्रतिशत कम हो र यो जुलाई २०२२ पछिको सबैभन्दा न्यून मात्रा हो।
(एजेन्सी तथा अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार संस्थाहरूको सहयोगमा)
