सरकारी अस्पतालहरूमा करोडौँ रुपैयाँ खर्चेर खरिद गरिएका अत्याधुनिक स्वास्थ्य उपकरणहरू वर्षौंदेखि प्रयोगविहीन अवस्थामा रहेका छन्। महालेखा परीक्षकको ६३औं प्रतिवेदनले दक्ष जनशक्तिको अभाव र कमजोर व्यवस्थापनका कारण उपकरणहरू सञ्चालनमा नआएको जनाएको छ। राष्ट्रिय ट्रमा सेन्टरको ५ करोड ३७ लाखको क्याथल्याब मेसिन र २४ करोडको सिटी स्क्यान सिस्टम चल्न नसक्दा बिरामीहरू निजी अस्पताल धाउन बाध्य छन्। १ जेठ, काठमाडौं ।
सरकारी अस्पतालहरूमा करोडौँ रुपैयाँ खर्चेर खरिद गरिएका अत्याधुनिक स्वास्थ्य उपकरणहरू वर्षौंदेखि प्रयोगविहीन अवस्थामा थन्किएका छन्। दक्ष जनशक्तिको अभाव, कमजोर व्यवस्थापन र गैरजिम्मेवार निर्णयका कारण राज्यको अरबौं लगानी उपयोगविहीन बनिरहेको छ। महालेखा परीक्षकको ६३औं प्रतिवेदनले राष्ट्रिय ट्रमा सेन्टरदेखि गजेन्द्र नारायण सिंह अस्पतालसम्मका महँगो उपचार उपकरणहरू सञ्चालनमा नआएको अवस्था उजागर गरेको छ। प्रतिवेदनअनुसार, खरिद गरिएका उपकरणहरू संचालनका लागि आवश्यक जनशक्ति, तालिम र व्यवस्थापनको अभावले ती उपकरणहरू ‘कवाडी’ जस्ता भइसकेका छन्।
राष्ट्रिय ट्रमा सेन्टरमा ५ करोड ३७ लाख ८२ हजार रुपैयाँ मूल्यको क्याथल्याब मेसिन सन् २०७२ देखि नै प्रयोगविहीन छ। दक्ष जनशक्ति नहुँदा करीब एक दशकदेखि मेसिन सञ्चालनमा आउन सकेको छैन। क्याथल्याब सेवाबाट वञ्चित बिरामीहरू महँगो शुल्क तिरेर निजी अस्पताल जान बाध्य छन्। भारत सरकारले दुर्घटनामा परेकाहरूको मुटु वा नसामा ब्लक हुँदा तत्काल उपचारको लागि ट्रमा सेन्टरलाई यो मेसिन उपलब्ध गराएको थियो। त्यस्तै, ट्रमा सेन्टरमै २४ करोड ७७ लाख ९ हजार रुपैयाँ मूल्यको सिटी स्क्यान सिस्टम पनि सञ्चालनमा छैन। १४ थान भेन्टिलेटर र ५ थान सी-आर्म मेसिनहरू पनि प्रयोगविहीन अवस्थामा छन्। अत्यावश्यक यी उपकरणहरूले अस्पतालमा थन्किएसँगै बिरामीहरू आधारभूत सेवा पाउनबाट वञ्चित भइरहेका छन्।
शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवा रोग अस्पतालमा पनि ७२ लाख ६० हजार रुपैयाँ मूल्यका लिड र ईसीजी केबलका ३०० सेटहरू प्रयोगमा छैनन्। उपकरण खरिद भएपछि पनि व्यवस्थापन अभावले ती सामान वर्षौंदेखि गोदाममै राखिएका छन्। मधेश प्रदेशको गजेन्द्र नारायण सिंह अस्पतालमा पनि यस्तै अवस्थामा छ। ४ करोड ९० लाख ९५ हजार रुपैयाँ मूल्यका एक्स-रे मेसिन, इन्डो युरोलोजी सेट, ल्याप्रोस्कोपी सिस्टम, एनेस्थेसिया मेसिन र इलेक्ट्रोकार्डियोलोजी उपकरणहरू प्रयोगविहीन रहेका छन्। सिंहदरबार वैद्यखाना विकास समितिमा रहेको सरकारी औषधि उत्पादन मेसिनहरूमा पनि ६० प्रकारका मेसिनहरू प्रयोगविहीन भेटिएका छन्। सिंगल रोटरी ट्याब्लेटिङ मेसिन, अटोमेटिक क्याप्सुल फिल मेसिन र पाउडर फिलिङ मेसिनजस्ता महत्वपूर्ण उपकरणहरूको प्रयोग नहुनु सरकारी औषधि उत्पादनमा पनि नकारात्मक प्रभाव पारिरहेको छ। नेपाल प्रहरी अस्पतालमा पनि अत्याधुनिक उपकरणहरू यस्तै अवस्थामा छन्। १६ स्लाइस सिटी स्क्यान मेसिन र १.५ टेस्लाको एमआरआई मेसिन सञ्चालनमा नआएपछि ती उपकरणहरू प्रयोगविहीन छन्।
राज्यको खर्चमा खरिद गरिएका यी उपकरणहरू सञ्चालनमा नआएकाले कयौँ वारेन्टी समय सकिएका छन् भने सर्वसाधारणले राज्यबाट पाउनुपर्ने न्यूनतम स्वास्थ्य सेवाबाट समेत वञ्चित हुनुपरेको छ, महालेखाले औंल्याएको छ। स्वास्थ्य क्षेत्रका विशेषज्ञहरूको अनुसार उपकरण खरिद प्रक्रियामा कमिसनको चलखेल भएको भएपनि सञ्चालनका लागि आवश्यक जनशक्ति, तालिम र मर्मतसम्भारको योजना नबनाउँदा यस्तो अवस्थामा पुगिएको हो। योजना र तयारीविना उपकरण खरिद गर्ने सरकारी प्रवृत्तिले स्वास्थ्य क्षेत्रमा गरिएको ठूलो लगानी व्यर्थ भएको छ।
