आज गणतन्त्र दिवस: टुँडीखेलको कार्यक्रममा प्रधानमन्त्री बालेनले सम्बोधन गर्ने छैनन्
फाइल तस्वीर। संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र स्थापना भएको स्मरणमा आज देशभर विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गरी गणतन्त्र दिवस मनाइँदैछ। टुँडीखेलमा आयोजना हुने विशेष समारोहलाई प्रधानमन्त्री बालेनको अनुरोधमा यस वर्ष राष्ट्रपतिले सम्बोधन गर्ने भएका छन्। पहिलो संविधानसभाको २०६५ जेठ १५ गतेको बैठकले २४० वर्षे राजसंस्थाको अन्त्य गरी नेपालमा गणतन्त्र घोषणा गरेको थियो। १५ जेठ, काठमाडौं। आज गणतन्त्र दिवस विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गरी देशभर मनाइँदैछ। यस अवसरमा सरकारले सार्वजनिक बिदा समेत दिएको छ। जननिर्वाचित पहिलो संविधानसभाले २०६५ जेठ १५ गते निरंकुश राजतन्त्रको औपचारिक अन्त्य गर्दै नेपालमा संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक शासन व्यवस्था सुरु भएको घोषणा गरेको दिनलाई गणतन्त्र दिवसको रूपमा मनाउने गरिन्छ। आज बिहान टुँडीखेलस्थित सैनिक मञ्चमा विशेष समारोह आयोजना हुँदैछ। त्यसअगाडि नेपाली सेनाले गणतन्त्रको स्वागतमा तोप पड्काएको छ। सैनिक मञ्चमा बिहान ८ बजेदेखि सुरु हुने समारोहमा राष्ट्रपति, प्रधानमन्त्री लगायत विशिष्ट व्यक्तित्वहरूको उपस्थिति रहने छ। सो समारोह राष्ट्रपतिले सम्बोधन गर्नेछन्। टुँडीखेलको कार्यक्रममा प्रधानमन्त्री बालेनले सम्बोधन नगर्ने भएका छन्। विगतका वर्षहरुमा राष्ट्रपति सहभागि भए तापनि परम्परागत रूपमा प्रधानमन्त्रीले सम्बोधन गर्थे। तर यस वर्ष प्रधानमन्त्री बालेनले सम्बोधन नगर्ने भएका छन्। उनले गणतन्त्रको प्रतीक राष्ट्रपतिको प्रमुख भूमिका भएकोले राष्ट्रपतिलाई नै सम्बोधन गर्न अनुरोध गर्दै शीतल निवासमा पत्र पठाएका थिए। प्रधानमन्त्रीको सचिवालयले भने सैनिक मञ्च टुँडीखेल कार्यक्रममा प्रधानमन्त्री उपस्थित हुने तर सम्बोधन नगर्ने बताएको छ। वि.सं २०६१ माघ १९ गते राजा ज्ञानेन्द्रले शासन सत्ता आफूसँग केन्द्रित गरेपछि आन्दोलनरत सात दल र सशस्त्र युद्धरत नेकपा माओवादीबीच पूर्ण लोकतन्त्र स्थापनाका लागि १२ बुँदे समझदारी भएको थियो। वि.सं २०६२ मंसिरमा त्यो १२ बुँदे समझदारीमार्फत तीन दलय विभाजन भएका राजनीतिक शक्तिहरू दुई ध्रुवमा आएपछि आन्दोलन तीव्रताको साथ अघि बढ्यो। फागुनदेखि सुरु भएको निर्णायक आन्दोलनले चैतमा झन् गति लियो। नयाँ वर्षमा लाखौं जनता सडकमा Oएको थियो। अन्ततः तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्र शाहले आन्दोलनरत दलहरूको माग अनुसार वि.सं २०५९ जेठ ८ गते विघटित संसद पुन: स्थापना गर्दै बैठक आह्वान गर्न बाध्य भए। वि.सं २०६३ जेठ ४ मा बसेको पुनर्स्थापित संसदले राजदरबारको अधिकार घटाउँदै राजसंस्थालाई निलम्बन गर्यो र माओवादीलाई शान्ति प्रक्रियामा ल्याएर संविधानसभा निर्वाचन गर्ने संकल्प प्रस्ताव पारित गर्यो। यसलाई नेपाली ‘म्याग्नाकार्टा’ पनि मानिन्छ। यही प्रक्रियाको अन्तर्गत वि.सं २०६४ चैत २८ मा पहिलो संविधानसभा निर्वाचन भयो। संविधानसभाको २०६५ जेठ १५ गतेको पहिलो बैठकले २४० वर्षे राजसंस्थाको औपचारिक अन्त्य गर्ने निर्णय लिए। हाल पहिलो संविधानसभाले संविधान जारी गर्न नसके तापनि धेरै महत्त्वपूर्ण काम गरेको थियो। मंसिर २०७० मा सम्पन्न दोस्रो संविधानसभाबाट निर्वाचित सभाले २०७२ असोज ३ गते संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपालको संविधान जारी गर्यो। संविधानबमोजिम तीन तहको निर्वाचन सम्पन्न भई आन्दोलनको बलमा बनेको संविधान लागू भएको छ जसअनुसार संघीय, प्रादेशिक र स्थानीय सरकारले शासन सञ्चालन गर्दै आएका छन्। संविधान सभाले डा. रामवरण यादवलाई गणतन्त्र नेपालको पहिलो राष्ट्रपति घोषणा गरेको थियो भने विद्यादेवी भण्डारी गणतन्त्र नेपालको दोस्रो राष्ट्रपति भई देशमा नयाँ संविधान जारी भएपछिको पहिलो महिला राष्ट्रप्रमुख बनेकी हुन्। हालका तेस्रो राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेल हुन्। यसअघि नेपालमा राजतन्त्र थियो र राजा राष्ट्रप्रमुख हुन्थे।
