नेविसंघले माग्यो कार्यगत स्वायत्तता, कांग्रेस महामन्त्रीको प्रतिक्रिया: अनुशासनभन्दा बाहिरको कदम

७ चैत, काठमाडौं । पञ्चायती शासनको समयमा राजनीतिक दलहरू प्रतिबन्धित थिए। त्यही कठिन अवस्थाबाट उभिएर नेपाली कांग्रेसले २०२७ सालमा प्रजातान्त्रिक आन्दोलनलाई अघि बढाउन नेपाल विद्यार्थी संघ (नेविसंघ) को स्थापना गरेको थियो।

राजनीतिक संकटको कठोर समयमा स्थापना भएको र प्रतिकूल परिस्थितिबाट अघि बढेको नेविसंघले प्रजातान्त्रिक आन्दोलनमा नेतृत्वदायी भूमिका निर्वाह गर्दै आफ्नो इतिहास निर्माण गरेको छ। स्थापना कालदेखि २०६२/०६३ को जनआन्दोलनसम्म देशभर भएका निर्णायक आन्दोलनहरूमा नेविसंघले अगुवाइ गरेको छ।

कांग्रेसको भ्रातृ संगठन नेविसंघको इतिहास लोकतन्त्र स्थापनाको सङ्घर्ष, विद्यार्थी आन्दोलनको विकास र युवा नेतृत्वको उदयसँग निकट सम्बन्धित छ।

तर करिब साढे पाँच दशक लामो इतिहास बोकेको नेपालको सबैभन्दा पुरानो विद्यार्थी संगठन नेविसंघले शुक्रबार अचानक संगठनको कार्यगत स्वायत्तताको माग गर्दै कांग्रेसको भ्रातृ संगठन नहुने निर्णय ल्याएको छ।

नेविसंघका प्रवक्ता सुरज सेजुवालले भने, ‘नेविसंघले माग गरेको कार्यगत स्वायत्तता हो। भ्रातृ संगठनको रूपमा रहँदा सबै निर्णय पार्टीको निर्देशनबाट लिनुपर्थ्यो जसले विद्यार्थी आन्दोलन प्रभावकारी हुन सक्दैनथ्यो। यसकारण नेविसंघको सशक्त सिनेट बैठकले यस्तो निर्णय गरेको हो।’

नेविसंघका अध्यक्ष दुजाङ शेर्पाले संगठनको स्वायत्तता नभएको कारण समयमै महाधिवेशन गर्न समेत कठिनाई भएको भन्दै त्यसका लागि यो निर्णय आएको बताए। ‘पार्टीको निर्देशन बिना केही गर्न नसकिने अवस्था छ, बाहिरबाट हेर्दा हामीले अधिवेशन गर्न नचाहेको देखिन्छ,’ उनले भने, ‘सिन्हा अनुरूपको कार्यतालिका बुझाउँदा पारित नगरिदिने, विधान संशोधन नगर्ने स्थिति आएको थियो, त्यसैले स्वायत्तताको माग गरेका छौँ।’

तर कांग्रेसले नेविसंघको यो निर्णयलाई अनुचित भनेको छ। कांग्रेसका महामन्त्री गुरुराज घिमिरेका अनुसार नेविसंघको सिनेट बैठकले यस्तो निर्णय गर्ने अधिकार छैन।

‘यो कुनै पनि दृष्टिले युक्तिसंगत वा उचित छैन,’ उनले भने, ‘संस्था राख्ने या नराख्ने निर्णय नेपाली कांग्रेसको अधिकारमा पर्छ। सिंगो सिनेटले यस्तो निर्णय गर्ने अधिकार छैन।’

महामन्त्री घिमिरेले भ्रातृ र शुभेच्छुक संस्थाहरूको सम्पूर्ण अधिकार कांग्रेसलाई नै रहेको बताउनुभयो। ‘कांग्रेसले कति भ्रातृ संस्था राख्ने र कति नराख्ने निर्णय गर्ने अधिकार राख्छ,’ उनले भने।

भ्रातृ संस्थाको दर्जा दिने पार्टी मात्र नेविसंघलाई भ्रातृ संगठन बनाउने वा नराख्ने निर्णय गर्नसक्ने उहाँले स्पष्ट पार्नुभयो। ‘भ्रातृ संस्थाको दर्जा दिने पक्षले मात्र त्यो संस्था अलग वा कायम राख्न सक्छ,’ उनले भने, ‘यो स्वतन्त्र रुपमा घोषणा गर्ने विषय होइन। नेविसंघले गर्ने यस्तो निर्णय अनुशासन बाहिरको काम हो।’

नेविसंघका कुनै सदस्यले संगठन छोड्न पाउने भएपनि पुरै संगठनले भ्रातृ संगठन नहुने निर्णय गर्न नसक्ने कुरा उहाँले प्रष्ट पार्नुभयो। ‘संस्थागत रूपमा अनुशासनबाहिर जाने विषय आउँदैन,’ उनले भने।

नेविसंघले कांग्रेसकै मूल्य मान्यतामा आधारित रहेर जननायक बीपी कोइरालाका प्रतिपादित सिद्धान्तलाई मार्गनिर्देशक मान्ने बताएको छ। यसले भ्रातृ संगठन नहुने निर्णयले पार्टी र विश्वास छोडेको होइन भनी प्रवक्ता सेजुवालले बताए।

‘हामी कांग्रेसभन्दा फरक छैनौं र पार्टीकै मूल्य मान्यतामा आत्मसात गर्छौं,’ उनले भने, ‘बीपी कोइरालाको प्रतिपादित सिद्धान्त हाम्रो मार्गदर्शक नै रहन्छ।’

तर महामन्त्री घिमिरेले नेविसंघलाई सन्तानसमेत गरेको उल्लेख गर्दै भने, ‘वंशज हुने आधारमा नागरिकता पाउने मानवलाई आफ्नो पहिचान छोड्ने अधिकार हुँदैन। भ्रातृ संस्था भनेको पार्टीको सन्तान हो र यस्तो निर्णय पार्टीको अधिकारमा पर्छ। यसकारण नेविसंघलाई यस्तो निर्णय गर्ने अधिकार छैन।’

कांग्रेसले नेविसंघको सिनेट बैठकबाट आएको निर्णय केन्द्रीय कार्यसमिति बैठकमा छलफल गर्ने भएको छ। यस बैठकले सभापति गगनकुमार थापाको राजीनामा र आगामी निर्वाचनबारे प्रारम्भिक समीक्षा गर्नेछ भने नेविसंघको विषयमा पनि छलफल हुनेछ।

‘भोलिको बैठकमा यो विषय उठ्नेछ। नेविसंघ ऐतिहासिक संस्था हो र पार्टीको मेरुदण्ड हो,’ महामन्त्री घिमिरेले भने, ‘यदि यसलाई अलग पारियो भने पार्टीको इतिहास अधुरो हुने थियो।’

पञ्चायती कालमा विश्वविद्यालयमा अध्ययनरत विद्यार्थीहरूलाई संगठन गर्न र प्रजातान्त्रिक आन्दोलनलाई चयन गर्न नेविसंघ स्थापना भएको उनी स्मरण गरे।

‘पार्टीका नेताहरूको सल्लाहमा तत्कालीन अगुवाहरूले यो संस्था स्थापना गरेका हुन् र यसको ऐतिहासिक भूमिका छ,’ उनले भने, ‘यसलाई कांग्रेसको इतिहासबाट अलग गर्न हुँदैन।’