काठमाडौं । वैज्ञानिकहरूले कोभिड-१९ विरुद्ध प्रयोग गरिएका केही खोपपछिको अत्यन्तै विरलै देखिएको ‘रगत जम्ने’ (ब्लड क्लट्स) समस्या को मुख्य कारण पत्ता लगाएका छन् । ‘फ्लिन्डर्स युनिभर्सिटी’ र जर्मनीको ‘ग्रिफ्सवाल्ड युनिभर्सिटी’ का अनुसन्धानकर्ताहरूको अन्तर्राष्ट्रिय टोलीले वर्षौंदेखिको रहस्यमय अवस्थाको आणविक कारण खुलेको छ । यो सफलतासँगै भविष्यमा अझ सुरक्षित खोप विकास गर्ने सम्भावनाहरू खुलाएका छन् ।
प्रतिरोधात्मक प्रणालीमा भएको भ्रामक प्रतिक्रिया अध्ययन अनुसार, मानवीय प्रतिरक्षा प्रणालीले एडेनोभाइरसमा आधारित खोप वा प्राकृतिक संक्रमणपछि गम्भीर त्रुटि गर्छ । शरीरले भाइरस प्रोटिन र रगतमा पाइने ‘प्लेटलेट फ्याक्टर ४’ नामक प्रोटिनबीचको भिन्नतालाई छुट्याउन नसक्दा समस्या सुरु हुन्छ । खोप लगाइसकेपछि शरीरले भाइरसमाथि आक्रमण गर्ने तर गल्तीले आफ्नै रगतका प्रोटिन विरुद्ध एन्टिबडीहरू उत्पादन गर्न थाल्छ, जसले रगत जम्ने प्रक्रिया (क्लटिङ) सुरु गराउँछ । यद्यपि यस्तो प्रतिक्रिया अत्यन्त दुर्लभ छ, तर पहिले ‘एस्ट्राजेनेका’ खोप लगाएका केहीमा देखिएको थियो, जसलाई चिकित्सकीय रूपमा भीआईटिटी भनिन्छ ।
आणविक अनुसन्धानद्वारा सफलता प्राप्त भएको छ, फ्लिन्डर्स युनिभर्सिटीकी अनुसन्धानकर्ता डा. जिङ जिङ वाङले बताइन्, टोलीले ‘मास स्पेक्ट्रोमेट्री सिक्वेन्सिङ’ जस्ता अत्याधुनिक प्रविधिको प्रयोग गरी भाइरस प्रोटिन र रगत प्रोटिनबीच समानता पत्ता लगाएको छ । उनले यसलाई ‘मिसिङ लिंक’ भनेकी छिन् । यसले सामान्य प्रतिरक्षा प्रतिक्रियाले धेरै दुर्लभ अवस्थामा कसरी हानिकारक प्रभाव पार्न सक्छ भन्ने वैज्ञानिक व्याख्या दिएको छ । टोली प्रमुख प्रोफेसर टम गोर्डनले यस खोजलाई ‘विश्वव्यापी सहकार्यको उत्कृष्ट उपलब्धि’ भनी प्रशंसा गरेका छन् ।
भविष्यका खोपहरू अझ सुरक्षित हुनेछन् – सबैभन्दा सकारात्मक कुरा भनेको अब खोप उत्पादकहरूले एडेनोभाइरस प्रोटिनको संरचनामा सानो परिवर्तन गरेर यस जोखिमलाई पुरकै हटाउन सक्नेछन् । भाइरसको ‘pVII’ प्रोटिन परिमार्जन गर्दा खोपको प्रभावकारितामा कुनै असर नपर्ने तर रगत जम्ने जोखिम समाप्त हुने वैज्ञानिकहरूको दाबी छ । मेलबर्न विश्वविद्यालयका प्रोफेसर जेम्स म्याक्लुस्कीले यसलाई विज्ञानको महान उपलब्धि ठानेर खोपप्रति विश्वस्ततालाई बढाउने महत्वपूर्ण भूमिका रहने बताए । यस खोजले विशेषगरी विकासोन्मुख देशहरूमा, जहाँ एडेनोभाइरसमा आधारित खोप बढी प्रयोग हुन्छ, सुरक्षित खोप वितरणमा ठूलो सहयोग पुग्ने आशा गरिएको छ ।
