धनकुटा नगरपालिकामा मुख्य बसोबास रहेको आठपहरिया समुदायले बिसु चाड आठ दिनसम्म मनाउने गर्छन्। चाडको पहिलो दिन भूमिपूजा गरी खेतीपातीको आधार मानिने जमिनको पूजा गरिन्छ। चाडमा धनुषबाण प्रतियोगिता, वनभोज, पितृपूजा लगायत सांस्कृतिक कार्यक्रमहरू आयोजना गरिन्छ। २९ चैत, धनकुटा। मुलुकभरि धनकुटा नगरपालिकामा मात्र मुख्य बसोबास रहेको सीमांतकृत आठपहरिया समुदायको महत्वपूर्ण सांस्कृतिक पर्व बिसु वा बैशाखे चाडको अहिले रौनक छ। नयाँ वर्षको आगमनसँगै मनाइने यस पर्वमा सुख-शान्ति, उन्नति र आपसी मेलमिलापको कामना गर्दै एक-अर्कामा शुभकामना आदान–प्रदान गरिन्छ। आठ दिनसम्म मनाइने यस चाडलाई आठपहरिया समुदायले वर्षकै पहिलो र प्रमुख पर्वका रूपमा विशेष धुमधामसहित मनाउने गर्छन्। यसपटक तिथी घटबढका कारण चाड चैत महिनामा परेको छ।
बिसु चाड रामनवमीपछि दोस्रो सोमबारदेखि सुरु भई आठ दिन अर्थात तेस्रो सोमबारसम्म मनाइन्छ, किराती आठपहरिया समाजका केन्द्रीय अध्यक्ष अष्टबहादुर आठपहरियाले जानकारी दिए। चाडको पहिलो दिन सोमबार भूमिपूजाको रूपमा गरेर खेतीपातीको आधार मानिने जमिनको पूजा गरिन्छ। दोस्रो दिन मंगलबार आठपहरियाको देवस्थल मार्गाथानको सरसफाइ र लिपपोत गरिन्छ भने तेस्रो दिन मार्गाथानमा कुखुरा र सुंगुरको बलि चढाउने परम्परा छ। चौथो दिन राँगा र सुंगुरको भोज (भेजो) आयोजना गरिन्छ अनि पाँचौं दिन पितृपूजा गरिन्छ। छैटौँ दिन वल्लोपल्लो गाउँका बुढापाका र युवाहरू भेला भएर संयुक्त रूपमा वनभोज आयोजना गरि रमाइलोपूर्वक चाड मनाइन्छ। तर हालसालै वनभोज जाने चलन घट्दै गएको छ।
सातौँ दिन “ताराआप्मा” अर्थात् धनुषबाण प्रतियोगिता आयोजना गरिन्छ। विशेषगरी धनकुटाको बिहीबारे हटिया नजिकै रहेको मार्गाथान क्षेत्रमा यो प्रतियोगिता हुन्छ। यस क्रममा युवायुवतीहरूले लक्ष्यमा बाण प्रहार गरी आफ्नो सीप प्रदर्शन गर्छन्, जसले चाडमा थप रौनक ल्याउँछ। विगतमा धनुषबाण प्रतियोगिता जित्नेलाई पैसाको माला लगाउन थालिन्थ्यो, तर अहिले माला लोप भएर केही पुरस्कार दिइन्छ, अध्यक्ष आठपहरियाले बताए। उनले समयसँगै यस अभ्यासमा परिवर्तन आएको भए पनि सांस्कृतिक महत्व अझै जीवित रहेको बताए। आठौँ र अन्तिम दिन मार्गाथानमा विशेष पूजा गरी वर्षभरि अन्नपात र बालीनाली राम्रो होस् भनी कामना गर्दै चाडको समापन गरिन्छ, किराती आठपहरिया समाजका केन्द्रीय उपाध्यक्ष सुर्य आठपहरियाले बताए।
त्यसैगरी बैशाख पूर्णिमासम्म रोटेपिङ र लिंगेपिङ खेल्ने र कुलपितृको पूजा गरेर पर्वलाई पूर्णता दिने चलन भए पनि हालसालै यो प्रचलन घट्दै गएको उनको भनाइ छ। यस क्रममा देश-विदेश साथै टाढा रहेका आठपहरिया युवा आफ्नो जन्मथलो फर्किने परम्पराले गाउँलाई थप जीवित बनाउँछ। चाडमा विशेष गरी महिलाहरूको सुख-समृद्धिका लागि घर र कोठेबारीमा पूजा गर्ने चलन छ। आठपहरिया समुदायले बिसु चाडपछि भदौरे अर्थात् न्वागी र मंसिरे अर्थात् वाडाङ्मेट चाडहरू पनि विशेष रूपमा मनाउने गर्छन्। आठपहरियाले सबैभन्दा ठूलो चाड वाडाङ्मेटलाई मान्छन्। वाडाङ्मेटमा पहिलो सन्तान जन्मेको खुसीमा र वर्षभरि बाबु वा आमा गुनाउनेहरूको सन्तानहरूले तीन दिन पैदल यात्रा गरेर सुनसरीको वराहक्षेत्र नजिकै रहेको कोकाहा खोला पुगेर केस, दाढी, मुन्डन गरी सामूहिक रूपमा बरखी फुकाउँछन्। आफ्नै मौलिक पहिरनमा पुरुषहरूले इष्टकोट र दौरा सुरुवाल लगाउँछन् भने महिलाहरू म्याख्ली, सिन र हारि धारण गर्छन्। धनकुटा नगरपालिकामा मात्र मुख्य बसोबास रहेको आठपहरिया जातिको जनसंख्या करिब ६ हजारको हाराहारीमा रहेको छ।
