नेपालले अहिले भारतलाई बिजुली विक्री गर्दैछ भने भारतबाट पनि किनिरहेको छ। केही विशेषज्ञहरूले यो सन्तुलनमा ठूलो परिवर्तन आएर बिजुली अभाव हुनसक्ने सम्भावनाप्रति चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले सोमबार दिएको विवरणअनुसार, नेपालले भारतलाई २९० मेगावाट बिजुली बेच्दा ८० मेगावाट किनेको छ। भारतसँग गरिएको खरिद सम्झौतामा राति बिजुली किन्ने व्यवस्था छैन, तर नेपालमा बिजुलीको कमी भएको छैन। दिन समयमा भारतबाट बिजुली किन्नेकै भरमा माग पुरा गर्दै नेपाल भारतलाई बिजुली बेच्दै आएको छ।
तर सन् २०२६ को जुनदेखि लाग्ने नयाँ भारतसँगको बिजुली खरिद सम्झौतामा, जतिबेला नेपालमा पानी कम पर्ने अनुमान गरिएको छ, त्यसले बिजुली व्यवस्थापनमा सम्भावित चुनौती देखाएको छ भनी केहि विशेषज्ञहरूले बताएका छन्। नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका एक अधिकारीका अनुसार “प्रकृतिले अहिले नेपाललाई राहत” दिएको छ, जसका कारण हाल रातिको समयमा बिजुली आपूर्तिमा कुनै समस्या नभएको छ। स्वतन्त्र ऊर्जा उत्पादकहरूको संस्था, नेपाल (इप्पान) का वरिष्ठ उपाध्यक्ष मोहन डाँगीले अघिल्लो वर्षभन्दा यो सुक्खा याममा बिजुली उत्पादन वृद्धि भएको बताएका छन्।
नेपालका अधिकांश जलविद्युत् आयोजना ‘रन अफ द रिभर’ प्रकारका छन्, जसमा नदीमा बगेको पानीमै निर्भर रहेकाले हिउँदी सिजनमा पानी कम हुँदा उत्पादनमा कमी आउँछ। वरिष्ठ उपाध्यक्ष मोहन डाँगीका अनुसार, बर्खा सिजनको तुलनामा बिजुली उत्पादन कम छ र पूर्ण क्षमतामा उत्पादन भइरहेको छैन। “तर गत वर्षको तुलनामा यो वर्ष १० देखि १५ प्रतिशत बढी बिजुली उत्पादन भएको छ,” डाँगीले भने, “हाम्रो ७.५ मेगावाटको आयोजना गत वर्षभन्दा २२ लाख रुपैयाँ बढी मूल्यको बिजुली बेच्न सफल भएको छ।” प्राधिकरणका अधिकारीहरूका अनुसार हाल पानी परिरहेको र गर्मी कम भएकाले बिजुलीको माग घटेको छ भने उत्पादन अघिल्ला वर्षको तुलनामा बढेको छ।
तर मौसम विभागको जलवायु विज्ञान महाशाखाले गत शुक्रवार गरेको मौसम पूर्वानुमानले चिन्ता बढाएको छ। मौसम विभाग अनुसार जेठ १८ देखि असोज १४ सम्म देशभरि विगतको तुलनामा पानी कम पर्ने अपेक्षा गरिन्छ। त्यस्तै, अधिकतम र न्यूनतम तापक्रम पनि सरदरभन्दा बढी रहने अनुमान छ। यी सबै परिवर्तनहरू जलविद्युत् आयोजनामा सिधा प्रभाव पार्ने विज्ञहरूले बताएका छन्। प्राधिकरणका सूचना अधिकृत सर्वजितकुमार चौधरीले आफूसँग बोल्ने अधिकार नभएको बताए भने कतिपय अधिकारीहरूले औपचारिक टिप्पणी गर्न अस्वीकार गरे।
