अमेरिका र चीन बीचको ऐतिहासिक शिखर सम्मेलनले तनाव कम गर्न सक्छ?

अप्रिल १३, काठमाडौं – अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङ बीचको ऐतिहासिक शिखर सम्मेलन, बेइजिङको ग्रेट हल अफ द पीपलमा भएको, नयाँ युगको सुरुवातको संकेत गर्दछ। प्रतिस्पर्धा, अविश्वास र संघर्षको जोखिमले भरिएको विश्व वातावरणमा, यी दुई महान शक्तिका नेताहरूले आपसी चासोहरू फरकतालाई पार गर्दै २०२६ लाई अमेरिका-चीन सम्बन्धको ऐतिहासिक वर्ष बनाउन प्रतिबद्धता जनाए। दुई घण्टाभन्दा बढी समयसम्म चलेका मुख्य छलफलहरूमा ताइवान, पश्चिम एशिया (ईरानको संघर्ष), कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई), व्यापार, र विश्वव्यापी भू-राजनीतिक परिवर्तनहरू समावेश थिए।

बेइजिङमा आगमन र भव्य स्वागत यो भ्रमण २०१७ पछि चीनमा भएको पहिलो अमेरिकी राष्ट्रपति यात्रा हो। बुधबार साँझ बेइजिङ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा अवतरण गर्दा, राष्ट्रपति ट्रम्पलाई चिनियाँ उपराष्ट्रपति हान झेङले गर्मजोशीका साथ स्वागत गरे। फूल र झण्डा लिएर आएका बालबालिकाहरूले उनलाई चियर्स गर्दै स्वागत गरे, जसले दुई राष्ट्रबीचको कूटनीतिक सद्भावना प्रदर्शन गर्यो। यो यात्रा मार्चमा तय गरिएको थियो तर अमेरिका र इरानबीचको आक्रमणपछि क्षेत्रीय तनाव बढेको कारण स्थगित गरिएको थियो। ट्रम्पको प्रतिनिधिमण्डलमा अमेरिकी प्रविधि र व्यापार क्षेत्रका प्रमुख व्यक्तिहरू, जस्तै एनभिडियाका जेन्सन हुआङ, एप्पलका टिम कुक, टेस्लाका एलोन मस्क, र बोइङका प्रतिनिधिहरू समावेश थिए। बिहीबार बिहान, ग्रेट हल अफ द पीपलमा पूर्ण सैनिक सम्मानका साथ स्वागत समारोह आयोजना गरियो। राष्ट्रपति सी र ट्रम्पले एकअर्कासँग गर्मजोशीका साथ व्यक्तिगत अभिवादन गरे, जसले एक गम्भीर वातावरण सिर्जना गर्यो। समारोहमा २१ तोपको सलामी, राष्ट्रिय गानहरू, र जनमुक्ति सेनाको सम्मान गार्डको निरीक्षण समावेश थियो।

ताइवान: सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण र संवेदनशील मुद्दा शिखर सम्मेलनको सबैभन्दा संवेदनशील र चुनौतीपूर्ण विषय ताइवान थियो। राष्ट्रपति सीले आफ्नो दृढ धारणा व्यक्त गर्दै ट्रम्पलाई चेतावनी दिए, “ताइवान मुद्दा चीन-अमेरिका सम्बन्धमा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण र संवेदनशील प्रश्न हो। यसलाई गम्भीरतासाथ नहेर्दा द्विपक्षीय टकराव र संघर्षको सम्भावना छ।” चीनले ताइवानको स्वतन्त्रता र क्षेत्रीय शान्ति एकअर्कामा विरोधाभासी रहेकोमा जोड दिँदै, ताइवानको जलडमरूमध्ये स्थिरता कायम राख्ने साझा लक्ष्यको महत्त्वलाई जोड दियो। वार्तापूर्व, अमेरिकी विदेश मन्त्री मार्को रुबियोले ताइवान प्रमुख छलफलको बिन्दु हुने पुष्टि गरेका थिए। चीनले हालै अमेरिका द्वारा स्वीकृत ११ अर्ब डलरको हतियार सम्झौतामा गम्भीर असन्तोष व्यक्त गर्यो, जसलाई आफ्नो सार्वभौमितामा गम्भीर चुनौतीको रूपमा लियो। विश्लेषकहरूले चीनले राष्ट्रपति ट्रम्पबाट ताइवानको स्वतन्त्रता समर्थन नगर्ने स्पष्ट प्रतिबद्धता खोजेको बताएका छन्।

पश्चिम एशिया र ईरानको संघर्ष: शान्तिका लागि कूटनीतिक दबाब अर्को प्रमुख विषय पश्चिम एशियामा जारी अमेरिकी-ईरानी संघर्ष थियो। राष्ट्रपति ट्रम्पले चीनलाई ईरानसँगको नजिकको सम्बन्धलाई शान्ति वार्ताका लागि दबाब दिन प्रयोग गर्न आशा गरे र रणनीतिक महत्त्वलाई प्रयोग गरेर होर्मुजको जलडमरूमध्येको सञ्चालन पुनर्स्थापना गर्ने अपेक्षा गरे। चीन, ईरानको सबैभन्दा ठूलो तेल ग्राहक हो, र यसको ऊर्जा सुरक्षा धेरै हदसम्म सो जलडमरूमध्येमा निर्भर गर्दछ। संघर्षका कारण विश्वव्यापी ऊर्जा संकट र मूल्य वृद्धिले पनि चीनको अर्थतन्त्रमा प्रभाव पारेको छ। यो जलमार्गमा स्थिरता कायम राख्नु दुवै सुपरपावरको साझा चासो हो। तर, विश्लेषकहरू चीनले ईरानमा कति दबाब दिने भन्नेमा भिन्नता देखाउँछन्, जुन मध्य पूर्वमा चीनको रणनीतिक साझेदार मात्र होइन, अमेरिकी प्रभावलाई सन्तुलनमा राख्ने प्रमुख शक्ति पनि हो। ईरानी विदेश मन्त्री अब्बास अराघचीको हालको बेइजिङ भ्रमणले चीनको मध्यस्थको भूमिकालाई सुदृढ बनायो। चीनले ईरानलाई कूटनीतिक प्रयासलाई समर्थन गर्न आग्रह गरेको छ, तर ट्रम्पको सैन्य समर्थनको आरोपलाई दृढ रूपमा अस्वीकार गरेको छ।