समाचार सारांश भारतमा सर्वोच्च अदालतका एक न्यायाधीशको टिप्पणीपछि युवाहरूले ‘कक्रोच जनता पार्टी’ स्थापना गरी सामाजिक सञ्जालमा ठूलो प्रभाव पारेका छन्। स्थापनाको केही दिनमै यस समूहले करोडौँ अनुयायी बटुलेर भारतको सत्तारूढ दल भाजपाको अनलाइन उपस्थितिलाई समेत पछि पार्न सफल भयो। तर, सामाजिक सञ्जालमा देखिएको यो लहरलाई दीर्घकालीन राजनीतिक शक्ति बन्न सक्ला वा सक्दैन भन्ने प्रश्न सान्दर्भिक छ। ११ जेठ, काठमाडौं। भारतमा सर्वोच्च अदालतका एक न्यायाधीशले नवयुवाहरुलाई ‘कक्रोच’ (साङ्ला) भनेर पुकारेपछि एउटा नयाँ राजनीतिक मोर्चा उदाएको छ। प्रधानन्यायाधीश सूर्यकान्तले अदालतमा गरेको उक्त टिप्पणीबाट आहत युवा समुदायले व्यङ्ग्यात्मक ढंगले त्यो शब्दलाई आफ्नो प्रतीक बनाएर ‘कक्रोच जनता पार्टी’ (सीजेपी) स्थापना गरेका हुन्। यो समूहले केबल केही दिनमै सामाजिक सञ्जालमा करोडौँ अनुयायी जम्मा गरेर भारतको सत्तारूढ भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) को अनलाइन उपस्थिति समेत पछि पार्न सफल भएको छ। तर, सामाजिक सञ्जालमा देखा परेको यो राजनीतिक लहर दीर्घकालीन शक्ति बन्नसक्छ कि सक्दैन भन्ने प्रश्न पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ।
विगत दुई दशकको विश्वव्यापी राजनीतिक अनुभवले यस्ता आवेगमा जन्मिएका दलहरूको आयु धेरै छोटो हुन्छ भन्ने देखाएको छ। तात्कालिक आक्रोश र विरोध भावना बाट जन्मेका यस्ता दलहरू प्रायः केही वर्षमै राजनीतिक मञ्चबाट लोप हुँदै जान्छन्, किनभने उनीहरूमा ठोस राजनीतिक कार्यक्रम, दर्शन र दूरदर्शी उद्देश्यको अभाव हुन्छ। सीजेपी का संस्थापक अभिजित दीपकेले भनेका छन्, यसको स्थापना कुनै पूर्वयोजनाबद्ध कदम नभई युवाहरूमा रोजगारी र अवसरको कमीका कारण निराशा तथा पीडाले यो लहर सिर्जना गरेको हो। पार्टीको डिजिटल घोषणापत्रमा न्यायाधीशहरुलाई सेवानिवृत्तिपछि दिइने सरकारी पदहरूमा रोक लगाउने, संसद्मा महिलाहरुलाई ५०% आरक्षण सुनिश्चित गर्ने र ठूलो कर्पोरेट सञ्चार माध्यमहरुको अनुमति रद्द गर्ने जस्ता व्यङ्ग्यात्मक मागहरू समावेश छन्।
कार्नेगी एन्डोमेन्ट फर इन्टरनेसनल पिसको ‘ग्लोबल प्रोटेस्ट ट्र्याकर’ अनुसार सन् २०१७ देखि १४७ भन्दा बढी देशमा ७०० भन्दा बढी सरकार विरोधी प्रदर्शन भएका छन्। तर, तीमध्ये मात्र १८% प्रदर्शनहरू तीन महिनाभन्दा बढी जारी रहेका छन्। धेरै देशमा ती प्रदर्शनहरू राजनीतिक दलमा परिणत भए पनि तिनीहरूको सफलता र दीर्घकालीनता निकै कम देखिएको छ। क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालयको एक अध्ययनले सामाजिक आन्दोलन र राजनीतिक दलका संरचनात्मक भिन्नताका कारण यी मोर्चामा आन्तरिक द्वन्द्व रहने बताएको छ। भारतमा आप र केजरीवाल भारतमा सन् २०११ को भ्रष्टाचार विरोधी आन्दोलनबाट जन्मिएको आम आदमी पार्टी (आप) यसको महत्त्वपूर्ण उदाहरण हो।
कक्रोच जनता पार्टीको भविष्य के होला? सामाजिक सञ्जालमा लोकप्रिय भए पनि यो पार्टीको राष्ट्रिय चुनावमा सफल हुन अझै चुनौतीहरू छन्। भर्चुअल लाइक र फलोअर्सलाई वास्तविक मतमा रूपान्तरण गर्न सजिलो छैन। बङ्गलादेशको एनसीपीको असफलताले यसलाई पुष्टि गरेको छ। संस्थापक अभिजित दीपकेले भनेका छन् कि पाँच वर्षअघि मोदी सरकारविरुद्ध कोही तयार थिएनन् तर अहिले नयाँ समय आएको छ। तर, विभिन्न राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार यस्ता आवेगमा उदाएका आन्दोलनहरू दीर्घकालीन असर सीमित नै हुन्छ।
