नर्वेमा विरोधाभास: इन्धनको प्रयोग कम, तर तेल निर्यातबाट करोडौं आम्दानी

नर्वे विश्वकै सबैभन्दा हरित देशको रूपमा चिनिन्छ। यहाँ प्रायः सबै बिजुली नवीकरणीय स्रोतबाट उत्पादन हुन्छ। नर्वेका शहरमा पैदलयात्री र साइकलहरू शान्त रूपमा घुमिरहेका हुन्छन्। नर्वेको सडकमा गुड्ने १० मध्ये नौवटा कार विद्युतीय छन्। ३५ वर्षअघि नै कार्बन कर लगाएको यो देश जीवाश्म इन्धनलाई नियमन गर्न अग्रणी छ। यहाँ हरेक प्रदूषण गर्ने कम्पनीले कर तिर्नुपर्ने व्यवस्था छ।
तर इरान युद्धपछि विश्व बजारमा तेलको मूल्य वृद्धि भएपछि, नर्वेले जीवाश्म इन्धनको उत्पादन अर्थात् ग्यास र तेल निर्यातमा वृद्धि गरेको छ, जसको मुख्य उद्देश्य आन्तरिक खपत होइन, ठूलो मात्रामा निर्यात गरेर आम्दानी बढाउनु हो। यो देशले आन्तरिक रूपमा इन्धनको प्रयोग घटाए पनि जीवाश्म इन्धनबाट ठूलो आम्दानी कमाइरहेको छ। आन्तरिकमा कार्बन उत्सर्जन घटाउन तल्लीन भए पनि नर्वे जीवाश्म इन्धन निर्यात गर्ने देशहरूमा अग्रणी रहेको छ। यसलाई ‘नर्वेजियन प्यारडक्स’ अर्थात् नर्वेको विरोधाभास भनिन्छ र यो विषय राजनीतिक तथा सामाजिक बहसको विषय बनेको छ।
संयुक्त राष्ट्रसंघको मानवीय विकास सूचकांक अनुसार नर्वे सबैभन्दा विकसित देशहरूमा पर्छ। नर्वेको ऊर्जा क्षेत्रले यस विकास यात्रामा ठूलो भूमिका खेलेको छ। ऊर्जा निर्यातले देशको कुल निर्यातको ६० प्रतिशत र गार्हस्थ्य उत्पादनको २० प्रतिशत हिस्सा ओगटेको छ। सबैभन्दा ठूलो ऊर्जा कम्पनी ‘एक्वेनोर’मा राज्यको लगानी धेरै छ र कम्पनीको नाफा सरकारी सम्पत्ति कोषमा जम्मा गरिन्छ। सन् २०२५ सम्ममा यो कोषको सम्पत्ति १.८ खर्ब अमेरिकी डलर पुग्ने अनुमान छ, जुन प्रत्येक नागरिकलाई नै ३ लाख ५० हजार डलर पुग्ने ठूलो रकम हो।
मध्यपूर्व युद्धका कारण नर्वेको अर्थतन्त्रमा पनि प्रभाव परेको छ। द्वन्द्व सुरु भएयता कोषमा थप रकम जम्मा हुन सफल भएको छ र ओस्लो स्टक एक्सचेञ्जले ऊर्जा कम्पनीहरूका नाफाका कारण सकारात्मक प्रतिक्रिया देखाएको छ। तर नोबेल शान्ति पुरस्कार दिने देशको सरकारले युद्धबाट नाफा कमाउनु अनुचित ठान्दछ। नेटोका पूर्वमहासचिव र अर्थमन्त्री जेन्स स्टोलटेन्बर्गले यसलाई विरोधाभास भनेका छन्। उनले ‘एल पाइस’ पत्रिकालाई भने, “तेलको मूल्य वृद्धिले फाइदा छ कि छैन भन्ने कुरा अस्पष्ट छ। भारतीय बजारमा आएको गिरावटले हामीलाई क्षति पुर्याइरहेको छ।”
सार्वभौम सम्पत्ति कोषका प्रमुख निकोलाई ताङएनले पनि युद्धपछि तेलबाट कमाएको फाइदा भन्दा सेयर बजार घट्दा भएको घाटाको प्रभाव ठुलो रहेको बताए। ‘नर्वेजियन ब्रोडकास्टर’ स्तम्भकार सिसिली लाङ्गम बेकरले भने युद्धले देशलाई फाइदा पुर्याएको स्वीकार गर्छिन्। “जब विश्व जलिरहेको हुन्छ, हाम्रो बजेटमा पैसा आउँछ। यो कठोर सत्य हो,” उनले भनिन्। सन् २०२२ मा रूसले युक्रेनमा आक्रमण गर्दा युरोपमा ऊर्जा संकट सुरु भयो र नर्वे तेल तथा ग्यासको मुख्य आपूर्तिकर्ता बन्यो। यो देश युरोपको सबैभन्दा ठूलो ग्यास आपूर्तिकर्ता र पश्चिम युरोपको सबैभन्दा ठूलो कच्चा तेल उत्पादक हो।
“हामी युरोपमा खपत हुने करिब ३० प्रतिशत ग्यास र १५ प्रतिशत तेल निर्यात गर्छौं। ९० प्रतिशत उत्पादन निर्यात गर्ने गर्छौं,” अर्थ विश्लेषक थिना सल्ट्भेटले भनिन्। इरानमा युद्ध र मध्यपूर्वको अस्थिरताले नर्वेलाई विभिन्न तहमा असर गरिरहेको छ। यसले नर्वेको नैतिक जिम्मेवारीबारे बहस पुनर्जीवित गरेको छ। नर्वेको शरणार्थी काउन्सिलले केही आय युद्धबाट प्रभावितलाई सहयोग गर्न चाहेको छ भने सरकारले अन्तर्राष्ट्रिय सहायतामा ठूलो दाता भएको कुरा स्मरण गराएको छ।
पर्यावरणवादी र अभियानकारीहरूले तेल उद्योगबाट मुक्तिको लागि योजना र प्रतिबद्धता माग गर्दै आएका छन्। तर तेल र ग्यास क्षेत्रले अर्थतन्त्रमा यसको योगदान र रोजगारीको संख्या उल्लेख्य भएकाले बचाउ गर्दै आएको छ। सरकारले हालै ५७ नयाँ उत्खनन अनुमति जारी गरेको छ र ऊर्जा आपूर्तिमा कटौती नगर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ। “हामी युरोपलाई ऊर्जा आपूर्तिमा अझै सहयोग गर्नेछौं,” उद्योग ऊर्जा ट्रेड यूनियनका फ्रोड आल्फाइनले भने।
युवा नेताहरूको दबावका बाबजुद तेल उत्खननबाट हट्ने विषयमा सरकारले कुनै योजना देखाएको छैन। बरु नयाँ क्षेत्रहरूमा उत्खनन बढाउन योजना तयार पारिरहेको छ। “हामी २ लाख प्रत्यक्ष रोजगारीको कुरा गरिरहेका छौं। युरोपलाई ऊर्जा बिना छोड्न सक्दैनौं,” उद्योग संगठनले भने। तर विश्लेषक थिना सल्ट्भेटले दीर्घकालमा यो समस्याग्रस्त हुन सक्ने बताएकी छिन्। हाल दीर्घकालीन सोचभन्दा संवेदनशील घटनालाई प्रतिक्रिया दिने र प्रभाव महसुस गर्ने काम भइरहेकाले सावधानीपूर्वक अगाडि बढ्नुपर्ने अवस्था छ.