चीनको दबाबबीच अमेरिका र उसका साझेदारहरूले एसियामा पाँच ठूलो सैन्य अभ्यास सम्पन्न गरे

१२ असार, काठमाडौं । यसै महिनाको शुरूमै जापानले फिलिपिन्सको सबैभन्दा उत्तरी प्रान्तमा प्यारासुट अभ्यासका लागि आफ्ना विशेष विमानचालक दल एयरबोर्न ब्रिगेडका सदस्यहरू गुपचुप रूपमा तैनाथ गर्दा दुवै पक्षका अधिकारीहरूले यसलाई ठूलो प्रचार गरेनन्। बतानेस प्रान्तमा भएको यो अभ्यास ‘कामान्दाग’ को एक हिस्सा थियो। फिलिपिन्स र अमेरिकी मरीनहरूले संयुक्त रूपमा आयोजना गरेको यो देशव्यापी मिशन गत बुधबारसम्म सञ्चालन भएको थियो। करिब २ हजार सैनिकहरू संलग्न यस अभ्यासको उद्देश्य युद्धको पूर्वतयारी, अन्तरसञ्चालनयोग्यता (इन्टरअपरेबिलिटी) र गुप्तचर सूचना आदानप्रदानमा सुधार गर्नु थियो। तर, बतानेसमा भएको त्यो औपचारिक सैन्य अवतरणलाई यदि एसियाभर लगभग एकसाथ भइरहेका अन्य चारवटा सैन्य अभ्याससँग जोडेर हेरियो भने यसले एक ठूलो रणनीतिक परिवर्तनको संकेत दिन्छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार, यी अभ्यासहरूले अमेरिकी प्रतिरोध र त्यसको ‘फर्स्ट आइल्यान्ड चेन’ रक्षा नीतिमा नयाँ चरणको प्रतिबिम्ब देखाउँछन्। यससँगै थप विकसित भएका अन्य सैन्य परिदृश्यहरू पनि छन्। पहिलो, रेसोल्युट ड्रागन २०२६। टोकियो र वासिङ्टनले क्युशु र ओकिनावामा आगामी मंगलबारसम्म नौ हजार सैनिकहरू सहित गरेको यो अभ्यासको लक्ष्य जापानको दक्षिण-पश्चिमी टापुहरूको रक्षा गर्नु हो। दोस्रो, भ्यालियन्ट शिल्ड २०२६। पूर्वमा गुआम, उत्तरी मारियाना टापु र वरिपरिका जलक्षेत्रमा करिब १० हजार सैनिकहरूले बुधवारसम्म यो अभ्यासमा भाग लिएका छन्। यसले अमेरिकी सेनाको ‘टायफन’ मध्यम दूरी मिसाइल प्रणालीको पहिलो तैनाथी अभ्यास पनि समेट्छ। तेस्रो, रिम अफ द प्यासिफिक। हवाईमा ३१ राष्ट्रका २५ हजारभन्दा बढी सैनिकहरू जुलाई ३१ सम्म जारी रहने यस द्विवार्षिक अभ्यासमा सहभागी छन्, जसको उद्देश्य समुद्री सहयोग सुदृढ पार्नु र ‘स्वतन्त्र र खुला इन्डो–प्यासिफिक’ को रक्षा गर्नु हो। र चौथो, ताइवानको अभ्यास। यसै हप्तामा ताइवानले ताओयुआनमा आन्तरिक ‘तत्काल युद्ध पूर्वतयारी अभ्यास’ (इमिडिएट कम्ब्याट रेडिनेस एक्सरसाइज) संचालन गर्‍यो जहाँ एक लाख सैनिकहरूले छिटो परिचालन क्षमताको परीक्षण गरे।
अमेरिकी रणनीति र विशेषज्ञहरूको विश्लेषण यति धेरै अभ्यासहरू एकैचोटी हुनु कुनै योजनाबद्ध रणनीति हो वा संयोग मात्र भन्ने विषयमा विश्लेषकहरू विभाजित छन्। लोवी इन्स्टिच्युटका ‘साउथइस्ट एसिया प्रोग्राम’ निर्देशक हन्टर मार्स्टनका अनुसार हालका अपरेसनहरूमा वासिङ्टनले आफ्नो ‘फर्स्ट आइल्यान्ड चेन’ नीतिलाई प्राथमिकता दिएको स्पष्ट देखिन्छ। ‘फर्स्ट आइल्यान्ड चेन’ ले पूर्वी र दक्षिण चीन सागरको पूर्वी किनारमा रहेका टापुहरूको शृंखला जनाउँछ, जुन जापानी द्वीपसमूह र र्यु क्यु टापुहरूदेखि दक्षिणमा ताइवान र फिलिपिन्स हुँदै ग्रेटर सुन्डा टापुसम्म फैलिएको छ। बेइजिङले आफ्नो आक्रामक समुद्री रणनीतिमार्फत यी जलक्षेत्रहरूमा प्रभुत्व जमाउन खोजिरहेको छ।
मार्स्टनले ‘दिस वीक इन एसिया’ लाई भने, ‘अमेरिकी प्यासिफिक कमान्डका लागि फर्स्ट आइल्यान्ड चेनका सहयोगीहरूको सुरक्षा प्रति अमेरिकी प्रतिबद्धता सर्वोपरि छ।’ रणनीतिक जलमार्गहरूमा शत्रुको समुद्री र हवाई नियन्त्रणलाई रोक्नु लामो समयदेखि एसियामा अमेरिकाको मुख्य सुरक्षा उद्देश्य रहँदै आएको हो। सन् २०२६ को राष्ट्रिय रक्षा रणनीतिले पनि प्यासिफिकमा यो प्रतिरोधलाई प्राथमिकता दिएको छ।