मेरो दुई हात छन्। तिम्रा पनि दुई हात छन्। मेरो दुई खुट्टा छन्। तिम्रा पनि दुई खुट्टा छन्। म बोल्छु। तिमी पनि बोल्छौ। मेरो नाम छ। तिम्रो पनि नाम छ। म श्वास लिन्छु। तिमी पनि लिन्छौ। म मानव हुँ। तिमी पनि मानव हौ। तर म र तिमीमा के फरक छ? त्यसैले, मेरो मुटु र मस्तिष्क काम गरिरहेका छन्। मेरो हात र खुट्टा सक्रिय छन्। मेरो शरीरका नसाहरू भावविहीन भएका छन्। म त निसंदेह स्तब्ध छु।
हजारौं वर्षदेखि छुवाछुतको खेल चलिरहेको छ। भगवानले बनाएका संसारका सबै मानव एउटै हुन्। अनि मानवमा किन छन् अनेक प्रकारका भेदभाव? यो अपमान र तिरस्कार कहिले सम्म जारी रहने? यो आफैँमा यक्ष प्रश्न बनेको छ। भगवान बुद्धको पावन भूमिमा सामाजिक द्वेष र भेदभाव? जगत जननी सीता माताको पावन भूमिमा अत्याचार, अन्याय, बलात्कार र उत्पीडन? भगवान पशुपतिनाथको देशमा धर्म, संस्कृति र रीतिरिवाजको नाममा घृणा, हिंसा र क्रुरता? अन्ततः यो सबै कहिले सम्म? यो आफैँमा यक्ष प्रश्न बनेको छ।
पशुपक्षी र वनस्पतिमा छुवाछुत छैन। वर्ण र बनावट भने मात्र जीवहरूको खेल हो, सृजित फेनोटाइपिक विविधता हो। ९९ प्रतिशत अनुवांशिक समानता मानवीय जातिमा विद्यमान छ। सबै मानवलाई भगवानले समान रूपले सिर्जना गर्नुभएको छ। त्यसो भए मानव जातिमा छुवाछुतको भेदभाव किन? यो आफैँमा यक्ष प्रश्न बनेको छ।
