नेपालमा अपाङ्गता भएका ६ लाख ४७ हजार ७४४ जना नागरिकहरू सडक, फुटपाथ र सार्वजनिक यातायात पहुँचविहीन संरचनाहरूले दैनिक रूपमा गम्भीर जोखिममा छन्। सडक दुर्घटनाका कारण नेपालमा वार्षिक करिब १ हजार २०० देखि १ हजार ५०० जनामा स्पाइनल कर्ड इन्जुरी हुने गर्छ, जसमा ८० प्रतिशत सडक दुर्घटनासँग सम्बन्धित हुन्छ। विशेषज्ञहरूको विचारमा सडक निर्माण गर्दा मात्र सवारीसाधन होइन, ‘युनिभर्सल डिजाइन’ अपनाएर सबै नागरिकको पहुँच र सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने कानुनी तथा नीतिगत सुधार आवश्यक छ। १३ साउन, काठमाडौं – नेपाल टेलिकमका सहायक प्रशासनिक अधिकृत गौतम पोखरेल २०७६ भदौमा एक दिन नेपाल नेत्रहीन संघको सुकेधारास्थित कार्यालयबाट धोबीखोला करिडोर हुँदै नैकाप फर्कंदै थिए। वर्षाको समयमा सडक हिलोले भरिएको थियो। दुर्भाग्यवश, पैदलयात्रिहरूका लागि सुरक्षित मार्ग थिएन। धुमबाराहीस्थित राजधानी पेट्रोल पम्प नजिक पुगेका बेला उनी खोलामा खसे। ल्यापटप पनि पूर्ण रूपमा भिज्यो। एक अनजानले समयमै उद्धार नगरेको भए यो घटना अझ गम्भीर हुन्थ्यो। यो घटना हाम्रो सडक संरचनाले दृष्टिविहीनहरूका लागि कति ठूलो जोखिम निम्त्याउँछ भन्ने ठोस उदाहरण हो।
झण्डै यस्तै पीडा सिजन राईले पनि भोगेका छन्। भक्तपुरको कमलविनायकमा बस्ने उनी पढाइ र कामका लागि नियमित काठमाडौं आउजाउ गर्छन्। धेरै बसहरूले उनलाई देखेर पनि रोक्दैनन्, रोकें भने पनि चाँडो चढ्न वा झर्न दबाब दिन्छन्। कतिपय अवस्थामा चालक तथा सहचालकहरूले बेवास्ता गरेका छन्। कहिलेकाहीं कलेज वा कार्यालय समयमा पुग्न नसकेर बाटोमै घण्टौं कुर्नुपरेको छ। मोटरसाइकल वा अन्य सवारीबाट सहयात्रा माग्दा पनि सहयोग नपाएकाले उनी निराश छन्। सिजनको अनुभवले यातायात क्षेत्रमा भौतिक संरचना मात्रै होइन, व्यवहारमा पनि अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूका लागि ठूलो चुनौतीहरू देखाउँछ। राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार, नेपालमा अपाङ्गता भएका ६ लाख ४७ हजार ७४४ जना छन्। उनीहरू सडक, फुटपाथ र सार्वजनिक यातायातमा दैनिक रूपमा यस्ता कठिनाइहरू भोगिरहेका छन्। उनीहरूको लागि सडक केवल यात्रा गर्ने माध्यम मात्र नभई चुनौती र जोखिमको परीक्षा बनेको छ।
नेपालमा सडक दुर्घटना विषयमा कुरा गर्दा प्रायः चालकको लापरबाही, तीव्र गति, ट्राफिक नियम उल्लंघन वा सवारीको अवस्था चर्चा हुन्छ। तर दुर्घटनाको एउटा महत्वपूर्ण पक्ष कमै उठ्छ–खराब सडक पूर्वाधार र पहुँचमैत्री संरचनाको अभाव। पत्रकार गजेन्द्र बुढाथोकी भन्छन्, “यस्ता कमजोर पहुँचसम्बन्धी संरचनाले हजारौं ज्यान मात्र होइन, मानिसहरूको भविष्य परिवर्तन गर्छ। दुर्घटनाबाट बचेकाहरूको अर्को ठूलो चुनौती भनेको पहुँचविहीन सडक र सार्वजनिक यातायातसँगको दैनिक सङ्घर्ष हो।”
