हायर पर्चेज कम्पनीका संस्थापकका लागि ‘फिट एन्ड प्रपर टेस्ट’ अनिवार्य, लाइसेन्स अवधि १० वर्ष निर्धारण

नेपाल राष्ट्र बैंकले हायर पर्चेज कम्पनीका संस्थापक र सञ्चालकका लागि ‘फिट एन्ड प्रपर टेस्ट’ अनिवार्य गरेको छ। केन्द्रीय बैंकले हायर पर्चेज कर्जासम्बन्धी नीतिमा छैटौं पटक संशोधन गर्दै ब्याजदर निर्धारणमा कोषको लागतलाई आधार मान्ने व्यवस्था गरेको छ। संशोधित व्यवस्थाअनुसार कम्पनीहरूले अब वाशिङ मेसिन र भ्याकुम क्लिनरजस्ता विद्युतीय उपकरणमा पनि किस्ताबन्दी कर्जा प्रवाह गर्न सक्नेछन्। २६ साउन, काठमाडौं। नेपाल राष्ट्र बैंकले हायर पर्चेज कम्पनीका संस्थापक तथा सञ्चालकको लागि ‘फिट एन्ड प्रपर टेस्ट’ अर्थात् उपयुक्तता र योग्यता परीक्षण गर्न सुरु गरेको छ। यसअघि यो परीक्षण बैंक तथा वित्तीय संस्थाका संस्थापकहरूको लागि गरिन्थ्यो भने अब आगामी आर्थिक वर्षदेखि हायर पर्चेज कम्पनीहरूका संस्थापक र सञ्चालकहरूमा पनि लागू गरिएको छ। केन्द्रीय बैंकले स्पष्ट पारेको छ कि फिट एन्ड प्रपर टेस्ट नगरेसम्म हायर पर्चेज कम्पनीको अनुमति पत्र नवीकरण गरिने छैन।

केन्द्रीय बैंकले हायर पर्चेज कर्जा दिने कम्पनीलाई स्वीकृति दिने नीतिगत तथा प्रक्रियागत व्यवस्था, २०७० लाई छैटौं पटक संशोधन गरी ब्याजदर निर्धारणमा कोषको लागतलाई आधार मान्ने व्यवस्था गरेको छ। यस अनुसार बुढापाकै ब्याजदरमा अब फन्ड लागतमा २ प्रतिशत थप लिन सकिने व्यवस्था गरिएको छ। त्यस्तै, हायर पर्चेज अन्तर्गत वाशिङ मेसिन, भ्याकुम क्लिनर र डिस वाशर पनि कर्जामा मिल्न शुरू गरेको छ। हायर पर्चेज कर्जा भन्नाले कृषि, औद्योगिक, व्यावसायिक वा घरेलु प्रयोजनका लागि सवारी साधन, मेसिनरी, वाशिङ मेसिन, रेफ्रिजिरेटर, भ्याकुम क्लिनर, डिस वाशर जस्ता विद्युतीय उपकरण खरिद गर्न किस्ताबन्दीमा फिर्ता लिने गरी ऋण दिनुलाई जनाउँछ। सम्पूर्ण किस्तापूर्वक तिरेपछि मात्र स्वामित्व हस्तान्तरण हुन्छ। संशोधनमा उल्लेख छ, ‘हायर पर्चेज कर्जा दिने कम्पनीलाई स्वीकृति दिन प्रस्तावित संस्थापक, सेयरधनी र सञ्चालकहरूको फिट एन्ड प्रपर टेस्ट सफल भएपछि मात्र स्वीकृति दिइनेछ।’

स्वीकृति प्रत्येक दश आर्थिक वर्षमा नवीकरण गर्नुपर्नेछ र नवीकरणको लागि २ लाख रुपैयाँ दस्तुर लाग्नेछ। संशोधन अनुसार कम्पनीहरूले कर्जा प्रवाह गर्दा धितोको मूल्यको अधिकतम ८० प्रतिशतसम्म मात्र कर्जा दिन पाउनेछन्। सवारी साधन कर्जामा भने बैंक र वित्तीय संस्थाबाट जारी निर्देशन अनुसार हुने व्यवस्था छ। हायर पर्चेज कम्पनीहरूले कर्जा दिँदा ब्याजदर निर्धारण गर्दा कोषको लागतलाई आधार राख्नुपर्नेछ, जसमा स्वपूँजी र ऋणबाट प्राप्त कोषको भारित लागत समावेश हुनेछ। ब्याजदरसम्बन्धी सूचना प्रकाशन अनिवार्य छ तथा तीन दिनभित्र केन्द्रीय बैंकलाई जानकारी गराउनु पर्नेछ। ग्राहकलाई दिइने ब्याजदरमा प्रकाशित दरमा २ प्रतिशतभन्दा बढी उतार-चढाव गर्न पाइने छैन। यस्तो ब्याजदर निर्धारण पूर्व बमोजिम ४ प्रतिशतसम्मको ब्याजदरको सीमा हटाइएको छ।

हायर पर्चेज कम्पनीहरूले कर्जा स्वीकृत गर्दा सेवा शुल्कका रुपमा स्वीकृत कर्जाको अधिकतम १ प्रतिशत मात्र ग्राहकबाट लिन पाउनेछन्, तर आवश्यक परेमा अन्य संस्था मार्फत लिने सेवामा लागतभन्दा बढी शुल्क असुल्न मिल्ने व्यवस्था छ। कम्पनीहरूले त्रैमासिक रूपमा आफ्नो कारोबार विवरण, कर्जा प्रवाह र ब्याजदर लगायतको विवरण केन्द्रीय बैंकको सम्बन्धित विभागमा पेश गर्नुपर्नेछ। थप रूपमा कुल कर्जा, कर्जा नोक्सान व्यवस्थापन विवरण, ठूला ऋणी र बहु–ब्राण्ड लगानीको विवरण समेत बुझाउनुपर्नेछ। हायर पर्चेज कम्पनीहरूले बहु–ब्राण्डमा सवारी साधन र उपकरणहरूमा अनिवार्य लगानी गर्नुपर्नेछ र यसबारे आफ्नो वेबसाइटमा सार्वजनिक गर्नुपर्नेछ। अधिमे सम्पर्क कार्यालय खोलेपछि १५ दिनभित्र सम्बन्धित विभागलाई जानकारी गराउनु पर्नेछ। हाल कानुनले निर्धारण गरेको अवस्थामा संस्थापकहरूले कम्तीमा २१ वर्ष पूरा गरेको, मानसिक रूपमा सन्तुलित, कर तथा अन्य कानुनी दायित्वहरूमा कुनै अवरोध नरहेको हुनुपर्ने छ। फौजदारी वा भ्रष्टाचार सम्बन्धी सजाय र कारवाहीमा परेका व्यक्ति संस्थापक र सञ्चालक हुन पाउने छैनन्। संस्थापकहरूले कम्पनीमा गर्ने लगानीको मूल्यांकन गर्दा त्यसको वित्तीय अवस्था कम्पनी सञ्चालनका लागि पर्याप्त हुनुपर्छ। नेपाल धितोपत्र बजारका बजार निर्माता वा दलाल हायर पर्चेज कम्पनीका संस्थापक हुन सक्दैनन्।