कृष्णभिरमा १०० मिटर सडक त्रिशूली नदीमा भासिएपछि पृथ्वी राजमार्ग १२ दिनदेखि अवरुद्ध भएको छ। राजमार्ग अवरुद्ध हुँदा काठमाडौंमा ग्यास, चिनी र अन्य अत्यावश्यक वस्तुको अभाव र कालोबजारी बढेको छ। प्रधानमन्त्री कार्यालयले भदौ महिनाभित्र पृथ्वी राजमार्ग सञ्चालनमा ल्याउने गरी २०० मिटर ट्रयाक खोल्ने काम भइरहेको जनाएको छ।
२५ भदौ, काठमाडौं। मुलुकको संघीय राजधानी काठमाडौंको जीवनरेखा पृथ्वी राजमार्गसँग सम्पर्क विच्छेद भएको बिहीबार १२ दिन पुगेको छ। यसको कारण हो, ‘कृष्णभिरमा १०० मिटर सडक त्रिशूली नदीमा भासिनु।’ पृथ्वी राजमार्ग अवरुद्ध हुँदा राजधानीसँगको मुख्य सडक सञ्जाल टुटेको छ। सडकको १ सय मिटर भाग भासिएपछि दैनिक अत्यावश्यक वस्तुहरूको आवागमन मात्र रोकिने छैन, साधारण यात्रुहरूको आवागमनमा पनि सिधा असर परेको छ। संघीय राजधानी काठमाडौं र पर्यटकीय राजधानी पोखराबीचको पर्यटक यात्रामा समेत अवरोध आएको छ। यस समस्या भएका कारण काठमाडौंमा आपूर्ति श्रृंखला भत्किएको छ। ग्यास अभावमाथि अब चिनी र अन्य अत्यावश्यक वस्तुको अभाव र कालोबजारी समेत चुलिएको छ।
यस घटनाका कारण उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्री गौरीकुमारी यादवले राजीनामा दिएकी छन्। तर समस्या उही छ। विज्ञहरूले भन्छन् कि राज्यले यति ठूलो जनसंख्यालाई जोड्ने राजमार्गमा विकल्प निर्माणमा गम्भीर हुन नसक्दा यही १ सय मिटर सडक भासिएको समस्याले ठूलो दुर्घटना निम्त्याएको हो।
पूर्वाधार विज्ञ तथा पूर्वसचिव केशवकुमार शर्माका अनुसार अहिले सरकारले पृथ्वी राजमार्ग खोल्न गरिरहेको प्रयास नै अन्तिम विकल्प हो। अर्थात् पहिरो गएको बाटोमा वैकल्पिक ट्रयाक खोलेर अस्थायी रूपमा यातायात सञ्चालन गर्ने काम भइरहेको छ। कृष्णभिरको समस्या आएपछि सरकारले तोकेको वैकल्पिक मार्गहरू – कान्ती लोकमार्ग, त्रिभुवन राजपथ वा बीपी राजमार्ग ठूला र भारी सवारी साधन गुडाउन प्राविधिक रूपमा उपयुक्त छैनन्। यसैले ग्यास बोकेको ट्रक काठमाडौं आउन सकेन। ग्यास सिलिन्डर तराईबाट ल्याउनुपर्ने झन्झट थपिएको छ, जसले बजारमा अभाव र महँगाइ झनै बढाएको छ।
शर्मा भन्छन्, ‘कृष्णभिर खोल्ने अहिलेको प्रयासभन्दा अन्य विकल्प छैन, तर राज्य एउटै राजमार्गमा धेरै निर्भर हुँदा यस्तो समस्या देखिन्छ भन्ने सत्य हो।’ कृष्णभिरमा तत्काल सडक खोलिए पनि यात्रामा पहिरोको खतरा रहिरहने छ, किनकि अहिले ट्रयाक खोलिएको ठाउँमा माथि थप चिरा देखा परेको छ, जसले ठूलो वर्षा वा सुख्खा समयमा पनि पहिरो झर्ने सम्भावना छ। कृष्णभिर विगतमा सक्रिय पहिरो क्षेत्र हो।
शर्माका अनुसार यहाँ दुईवटा पुल बनाएर त्रिशूली नदीछेउबाट वैकल्पिक सडक निकाल्नु, वा नदी किनारमा पहरो भेट्टाएर पर्खाल बनाएर सडक निर्माण गर्नु, वा सुरुङ मार्ग बनाउनु यी तीनै विकल्पमा काम गर्दा अर्को ६ महिनादेखि २ वर्ष लाग्ने निश्चित छ। सरकारले पहिरो गएको तीन दिनपछि मात्रै ट्रयाक खोल्ने निर्णय गरेको थियो, यदि यो काम छिटो गर्न सकिएको भए बाटो छिटो खुल्ने थियो।
वैकल्पिक राजमार्ग प्रभावकारी नबन्दा थपिएको सास्ती
सरकारले काठमाडौंलाई तराई–मधेशसँग जोड्न द्रुतमार्ग निर्माण गरिरहेको छ। नेपाली सेनाले ठेक्का लिएको यो द्रुतमार्ग १४ जेठ २०७४ मा शिलान्यास गरिएको थियो। ७०.९७ किलोमिटर लामो यो द्रुतमार्गको संशोधित लक्ष्य अनुसार यसै वर्ष चैतभित्र रणनीति पूरा गरेर सञ्चालनमा आउनुपर्ने थियो। तर, काठमाडौंतिरको सुरुवाती बिन्दु विवादमा रहँदा यस आयोजनाको प्रगति ५० प्रतिशतभन्दा कम छ।
२००७ सालदेखि निर्माण हुँदै आएको त्रिभुवन राजपथ अहिले ठूलो सवारीको वैकल्पिक भरोसा बनेको छ तर यसको पूर्वाधार असन्तोषजनक छ। बीपी राजमार्ग लामो समयदेखि बाढीको असरले जर्जर भएकाले समस्या भैरहेको छ। अर्को वैकल्पिक मार्ग कान्ती लोकपथ पनि साना सवारी र कमजोर पूर्वाधारका कारण समस्या देखिन्छ। हाल हेटौंडाबाट मालबाहक सवारी त्रिभुवन राजपथबाट काठमाडौं जाने र कान्ती लोकपथबाट फर्कने व्यवस्था गरिएको छ। तर दुबै मार्गहरूको भौतिक अवस्था खराब छ।
संकट आउँदा मात्रै वैकल्पिक सडक खोज्न सरकारको प्रथा यस वर्ष पनि जारी रहँदा यात्रुहरू, उपभोक्ता, सवारी चालक, यातायात प्रशासकहरू र प्रहरी सबैले ठूलो सास्ती भोग्नुपरेको छ।
भदौ महिनाभित्र पृथ्वी राजमार्ग खुलाउने प्रयास भइरहेको छ: प्रधानमन्त्री कार्यालयले बिहीबार जारी गरेको विवरण अनुसार पृथ्वी राजमार्ग सञ्चालन मिति अझै स्पष्ट छैन। तथापि, भदौ महिनाभित्र यातायात सेवा संचालन हुने गरी निर्माणको काम भइरहेको छ। कृष्णभिरमा २०० मिटर लामो पहाड काटेर नयाँ ट्रयाक खोलिएको छ। यसका लागि १० वटा मेसिन र ३० जना कर्मचारी खटाइएको छ। रातिको समयमा पनि काम गर्न सशस्त्र प्रहरी बलले फ्लडलाइट जडान गरेको छ।
कार्यालयका अनुसार नयाँ ट्रयाकसँगै पहिरो रोकथामका लागि माथि र तल दुबैतर्फ तीव्र गतिमा काम भइरहेको छ। त्यसबाहेक ५ अन्य स्थानमा पहिरो हटाउने र दुईतर्फी यातायात सञ्चालन गर्ने काम साथसाथै भइरहेको छ। प्रधानमन्त्री बालेन शाह र पूर्वाधारमन्त्री सुनिल लम्सालबीच सडक तत्काल मर्मत सम्बन्धी छलफल भएको छ। सडक विभाग र नेपाल जियोटेक्निकल सोसाइटीका प्राविधिकहरूले ४ दिनसम्म अध्ययन गरेर नयाँ ट्रयाक खोल्न सिफारिस गरेका हुन्।
पटकपटक संकटमा पनि निखाल्सिने पाठ
मुग्लिन–नारायणगढ सडक खण्डमा बारम्बार पहिरो आउँदा सरकारले त्रिभुवन राजपथसहित हेटौंडा–काठमाडौं जोड्ने सडकलाई वैकल्पिक राजमार्गको रूपमा तोक्ने गर्छ। गत वर्ष दशैंको मुखमा तुइन खोला नजिक सुक्खा पहिरो गएको कारण मुग्लिन–नारायणगढ सडक खण्ड अवरुद्ध भयो। यसले नारायणगढबाट मुग्लिनतर्फ वा त्यसतर्फ आउने सवारीमा अवरोध पु¥याउनुका साथै पूर्व–पश्चिम यात्रा प्रभावित भयो।
हेटौंडा र काठमाडौंबीच यात्रा गर्न तीन विकल्प छन्: एक, त्रिभुवन राजपथ, जुन हेटौंडा–पालुङ–नौबिसे हुँदै काठमाडौं जोडिन्छ र यस वर्ष नागढुंगा नजिक नयाँ पहिरो आएको छ। यो ट्रयाकको प्रतिस्थापन सुरुङमार्ग तयार हुँदैछ। हेटौंडा–ठिंगन–सातदोबाटो जोड्ने कान्ती लोकपथ दोस्रो विकल्प हो र तेस्रो विकल्प हेटौंडा–कुलेखानी–फर्पिङ जोड्ने साँगुरो सडक हो। यी दुई मार्गहरू दुई पाङ्ग्रे र साना सवारीका लागि मात्र उपयुक्त छन्। पूर्वी नेपाललाई काठमाडौंसँग जोड्ने बीपी राजमार्गमा समस्या थपिए पनि यी वैकल्पिक मार्गहरू प्रयोग हुने गर्छन्। तर, यस्ता मार्गहरू चुस्त र सबल बनाउन सरकारले आवश्यक ध्यान दिएको छैन, जसले गर्दा वार्षिक रूपमा उस्तै समस्या दोहोरिने गरेको छ।
