पर्यटन, व्यापार र जलविद्युत् उत्पादनले जीवित रहेको त्रिशूली करिडोर क्षणभरमै सुनसान बन्यो
लेख सम्बन्धी जानकारीरसुवा बाढीपछिको पुनर्निर्माणमा सात खर्ब रुपैयाँभन्दा बढी खर्च हुनु पर्ने सरकारी प्रारम्भिक प्रतिवेदनले पुर्याएको क्षतिको तस्विर प्रस्तुत गर्दछ। रसुवा, नुवाकोट, धादिङ, गोरखा र चितवन जिल्लामा बाढीले करिब ७ हजार ५ सय ७० वटा निजी घरहरू कतै पूरै बगेका छन् त कतै लेदोमा पुरिएका छन्। अधिकारीहरूले हालसम्म करिब १,४०० जनाको शव (आंशिक रूपमा टुक्रिएका) भेटिएको र पाँच हजारभन्दा बढी सम्पर्कविहीन रहेको बताए तापनि मानवीय क्षतिको वास्तविक आकार थाहा पाउन महिनौं लाग्ने भन्छन्। एक सय किलोमिटर भित्र एक दर्जनभन्दा बढी सञ्चालनमा रहेका र बनिरहेका जलविद्युत् परियोजनाहरू प्रभावित भइसकेका छन्, जसले भौतिक क्षतिसँगै सम्बद्ध देशी-विदेशी जनशक्तिको मृत्यु वा बेपत्ता हुनुको खबर दिन्छ।
नुवाकोटका प्रमुख जिल्ला अधिकारी शम्भुप्रसाद रेग्मीले नुवाकोटदेखि रसुवासम्मको सीमावर्ती क्षेत्रमा तीर्थयात्री, पदयात्री र व्यापारीहरूको जमघट हुने केन्द्र रहेको बताए। “बट्टार, विदुरजस्ता ठाउँ प्रशासनिक केन्द्र हुन् भने बेत्रावती, ढुङ्गे, त्रिशूलीजस्ता ठाउँ आर्थिक केन्द्र हुन् जहाँ विभिन्न क्षेत्रका मानिसहरू भेटिन्छन्,” प्रजिअ रेग्मीले भने। सांसद् मोहन आचार्यले उक्त करिडोरलाई “जलविद्युत्, पर्यटन र अन्तरदेशीय व्यापारले जीवन्त बनाएको” भन्दै पुरानै अवस्थामा फर्कन लामो समय लाग्ने बताए।
तीर्थालु र पदयात्री पर्यटनकर्मी नवराज घिमिरेले रसुवागढी नाका हुँदै धेरै पटक तिब्बततर्फ पर्यटकहरूलाई पुर्याएको बताए। “यो धार्मिक र प्राकृतिक मिश्रणयुक्त मार्ग हो,” घिमिरे भन्छन्। “विशेष गरी भारतीय र गैरआवासीय भारतीयहरू एउटै धार्मिक यात्रामा काठमाडौं वा मुक्तिनाथबाट कैलाश जाति पाईन्छ।” घिमिरेले त्यो मार्गलाई “सहज, सस्तो र सुन्दर” भन्दै त्यहाँ धेरै खर्च गर्ने र बचत गर्दै यात्रा गर्ने दुवै प्रकारका मानिस भेटिन्थे।
व्यापारी र सवारी चालकहरू आर्थिक वर्ष २०७८/७९ मा नेपालले २० खर्ब रुपैयाँभन्दा बढी वस्तु आयात गरेको थियो, जतिसम्म करिब एक चौथाइ चीनबाट आयात हुने गर्छ। नेपालको दोस्रो सबैभन्दा ठूलो व्यापार साझेदार चीनका लागि रसुवागढी नाका प्रमुख गेटवे थियो। नेपाल यातायात व्यवसायी राष्ट्रिय महासङ्घले २३३ जना चालक-सहचालक बेपत्ता रहेको जनाएका छन् र ९०० वटा सवारी साधन नष्ट भएको जनाएको छ। जलविद्युत् कर्मचारी, विद्यार्थी र शिक्षकहरू १३ वटा जलविद्युत् आयोजना र २४ मेगावाटका ५ वटा सौर्य ऊर्जा आयोजना प्रभावित भएपछि ७५९ मेगावाट क्षमताका उत्पादन केन्द्रहरू प्रभावित भएका छन्।
प्रहरीले पानी कम भएसँगै लेदोले पुरिएका घर र चीन–भारत जोडिने नदीका दुवै किनारमा व्यापक खोजी गर्नेतर्फ पनि काम भइरहेको बताएको छ। विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा नदी व्यवस्थापनका लागि ९४ अर्ब ७५ करोड ३१ लाख र लेदो र भग्नावशेष व्यवस्थापनका लागि ५१ करोड ५४ लाख रुपैयाँ आवश्यक पर्ने सरकारी प्रतिवेदनले औंल्याएको छ।
नुवाकोटका प्रमुख जिल्ला अधिकारी शम्भुप्रसाद रेग्मीले केही दिनमा प्रभावित वडाका संरचनाहरू प्रयोग गरी प्रभावितहरूको विवरण सङ्कलन गर्ने र त्यसबाट केही प्रष्टता आउने बताए। “हालसम्म रसुवामा पहुँच कठिन भएकाले नुवाकोटमा सङ्कलन भएकामध्ये केही रसुवाका व्यक्तिहरू छन्,” रेग्मीले भने।
रसुवाका सांसद मोहन आचार्यले “अब मात्र सूचकहरूको आधारमा वास्तविक संख्या थाहा हुनेछ” भन्ने विश्वास राखेका छन्। “हालसम्म रसुवा रहेका स्थानीयवासी करिब १,८०० भन्दा धेरै सम्पर्कविहीन छन्। गोसाईंकुण्ड गाउँपालिका वडा नं २ मानवरहित भएको जस्तो छ,” आचार्यले बताए।
