पोखरा र भैरहवाका अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा ‘उच्च सुविधा’, उडानमा किन छैन आकर्षण?
सरकारले मन्त्रिपरिषद् बैठकमार्फत भैरहवा र पोखराबाट नियमित उडान गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय वायुसेवा कम्पनीलाई २०८५ साल भदौ मसान्तसम्म विमानस्थलमा ‘पार्किङ’, ‘ल्यान्डिङ’ र ‘नेभिगेसन’ शुल्कमा पूर्ण छुट दिने निर्णय गरेको छ। गत बुधबारको उक्त निर्णयमा ‘ग्राउन्ड ह्यान्डलिङ’ शुल्कमा ५० प्रतिशत छुट दिनेतर्फ समेत सहमति भएको छ। नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणका प्रवक्ताका अनुसार यस किसिमको सुविधा लामो दूरीको उडान सञ्चालन गर्ने विमान सेवाका लागि कम्तीमा २० प्रतिशत खर्च बचत गर्न मद्दत गर्नेछ। “उडानमा इन्धन खर्च पछि यी क्षेत्रहरू सबैभन्दा ठूलो बचत हुने क्षेत्र हुन्। यसले विमान कम्पनीहरूको कुल सञ्चालन खर्च कम्तीमा २० प्रतिशतले कटौती गर्छ,” प्राधिकरणका प्रवक्ता विक्रमराज गौतमले भने।
अघिल्लो समयमा दिइएको यस्तै सुविधा थप अवधि सम्म विस्तार गरिएको हो। पोखरामा असोजदेखि फ्लाई दुबईले नियमित उडान शुरुवात गर्ने घोषणा गरेको छ। भैरहवामा अन्य विमान सेवाहरू निरन्तर सञ्चालन हुँदै रोकिँदै गरेका छन् र हाल ठप्प अवस्थामा छन्। युवक्ताहरुले ती दुवै अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा उडानमा मुख्य समस्या ‘यात्री अभाव’ रहेको बताउँछन्। “कुनै पनि विमान कम्पनीले कुनै गन्तव्यमा उडान गर्ने-नगर्ने फैसला गर्दा मुख्य आधार त्यहाँ पर्याप्त यात्रु वा कार्गो भार हुन्छ वा हुँदैन भन्नेमा निर्भर हुन्छ,” प्रवक्ता गौतम भन्छन्। “यो पूर्ण रूपमा व्यावसायिक विषय हो। कसैलाई बाधा नपुगोस्।”
महँगो विदेशी ऋण लिएर सञ्चालन भएको यी क्षेत्रीय अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलहरू भरपर्दो रूपमा काठमाडौँ बाहिरका गन्तव्यसँग जोडिन सकिरहेका छैनन्। बाह्य विमान सेवागोड्ँ समेट्दा नै आन्तरिक विमान सेवामा पनि व्यावसायिक रूपमा राजधानी बाहिर उडान गर्ने विश्वास कम देखिन्छ। राष्ट्रिय ध्वजावाहक नेपाल एअरलाइन्सले केही समयअघि भैरहवाबाट मलेसिया नियमित उडान सञ्चालन गरेको थियो। “त्यतिबेला त्यहाँ यात्रु संख्यामा उत्साहजनक प्रवाह देखिएन,” नेपाल एअरलाइन्सकी प्रवक्ता अर्चना खड्काले भनिन्। “तर प्रमुख चुनौती जहाजहरूको सिमित संख्या नै हो।” त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल मर्मत हुँदा त्यहाँबाट आउने यथेष्ट उडानहरू केहीलाई भैरहवा तर्फ मोडिए पनि ती उडान निरन्तर भएनन्।
भविष्यमा काठमाडौंबाहिर उडान गर्ने योजना बनाउन सकिन्छ भनिए पनि हालका लागि त्यो चाखलाग्दो देखिँदैन। “हामीले अहिले रहेका मार्गहरूमा विमान पुगाउन पनि मुश्किल भइरहेको छ। त्यसैले पोखरा र भैरहवामा आधारित भएर उडान सञ्चालन गर्न अहिले गाह्रो छ।” पोखराबाट हिमालय एअरलाइन्सले केही महिना साताको एक दिन पोखरा-ल्हासा उडान सञ्चालन गर्यो तर त्यो लामो समयसम्म टिकेन। ठूला अन्तर्राष्ट्रिय चार्टर्ड उडानहरू पनि पोखरामा छिटपुट रूपमा चलेका छन्। चीनको छेन्दुबाट सिचुवान एअरलाइन्सका धेरै चार्टर्ड उडानहरू आएका छन्। भुटानबाट पनि यस्ता उडानहरू भएका थिए। फ्लाई दुबईले भैरहवाबाट पनि उडान गरेको थियो तर हाल सञ्चालनमा छैन। भैरहवा विमानस्थलबाट यूएईको फ्लाई दुबई बाहेक कुवेतको जजीरा एयरवेज, थाईल्यान्डको थाई एअर एसिया र कतार एअरवेजले पनि उडान गरेका थिए।
उडान अनुमति र मार्ग विषययी विमानस्थलहरू भारतसँग जोडिँदा लाभदायी हुने अपेक्षा गरिएको थियो तर भैरहवा र पोखरा भारतीय शहरहरूसँग नियमित उडानहरू जोड्न सकेका छैनन्। यद्यपि केही चार्टर्ड उडानहरू भए। उडान अनुमति र हवाई मार्गका मामिलामा सबैभन्दा जटिलता देखिएको छ। सुरुमा प्रचलित हवाई मार्ग अनुसार दिल्लीबाट भैरहवा आउने जहाजहरू घुमाउरो र सिमराको रुट भएर नेपाल आउनुपर्ने भएकाले महँगो हुने बताइन्छ। सोभन्दा छोटो मार्गका लागि सम्झौता भइसकेको छैन। छिट्टै आयोजना हुँदै गरेको दुई देशका हवाई नियामकको द्विपक्षीय वार्तामा रुट विषयमा छलफल हुने पर्यटन, संस्कृति तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयको नागरिक उड्डयन महाशाखाकी वरिष्ठ डिभिजनल इञ्जिनियर तनुजा पोखरेलले जानकारी दिइन्। उनी भन्छिन्, “यसबीच धेरै पक्षहरूले रुचि देखाउँदै व्यवसाय मूल्याङ्कन गरेर आएका छन्, त्यसैले अवस्था केही फरक छ।” “प्राविधिक रूपमा कुनै समस्या छैन, आर्थिक रूपमा अब पूर्ण रूपले कम्पनीहरूले मूल्यांकन गर्ने विषय हो,” उनी थप्छिन्। नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणका प्रवक्ता विक्रमराज गौतमका अनुसार क्षेत्रीय अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलहरू भारतसँग कसरी जोडिने भन्ने कुरा कूटनीतिक विषय हो र यसलाई अन्य तरिकाले समाधान गर्न सकिँदैन। भारत रुटमा निराशा नेपालको निजी क्षेत्रको वायुसेवा कम्पनी बुद्ध एअरले पोखराबाट भारतका विभिन्न शहरमा नियमित उडान गर्ने इच्छा राख्दछ भने पनि त्यो कार्यान्वयनमा सकिएको छैन। काठमाडौंबाट बनारस र कोलकातामा नियमित उडान गर्ने उक्त कम्पनीले पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल उद्घाटनदेखि नै भारत उडान अनुमति माग्दै आएको छ। “हामीले यो विषय पछ्याउन छोडेको छौँ। अनुमति पाए पोखरा र आसपासका मुक्तिनाथ, मनकामना जस्ता गन्तव्य भारतीय पर्यटकका लागि आकर्षक छन्,” बुद्ध एअरका एक अधिकारीले भने। नेपालको यति समूह र तिब्बत एअरलाइन्सको साझेदारीमा रहेको हिमालय एअरलाइन्सले अहिलेसम्म भारतमा उडान अनुमति पाएको छैन। “हाम्रो हवाई सेवा सम्झौता (एएसए)ले पोखराबाट नेपाल एअरलाइन्सलाई भारत उडान गर्न समस्या छैन तर जहाज संख्या चुनौती हो,” एनएसीकी प्रवक्ता अर्चना खड्का भन्छिन्। नेपाल एअरलाइन्स काठमाडौँबाट भारतका विभिन्न शहरहरूमा नियमित उडान गर्दै आएको छ।
