चीन र जापानबीच विश्वव्यापी मञ्चमा आफ्नो प्रभाव स्थापित गर्ने प्रतिस्पर्धासँगै कूटनीतिक विवाद बढेको छ। चीनले जापानको सैन्य क्षमता वृद्धि र रक्षा रणनीतिलाई ‘नयाँ सैन्यवाद’ भनेर कडा अस्वीकृति जनाएको छ। जापानले चीनको आरोपलाई पूर्णतः खारेज गर्दै आफूलाई क्षेत्रीय शान्ति र सुरक्षाको रक्षकको रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। २२ साउन, काठमाडौं। बेइजिङ र टोकियोबीचको प्रतिस्पर्धा अब विवादित टापुहरू वा ‘ऐतिहासिक स्मरण’ (हिस्टोरिकल मेमोरी) मा मात्र सीमित छैन। यी दुई देशले एकअर्काको अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान परिभाषित गर्ने ग्लोबल माइक्रोफोन हासिल गर्ने प्रयास गरिरहेका छन्। यसले प्रतिस्पर्धालाई विश्वव्यापी रूपमा आफ्नो आवाज प्रस्तुत गर्ने संघर्षमा परिणत गरेको छ।
कूटनीतिक संकट तीव्र हुँदै गएको छ। चीनले जापानको कदमलाई ‘नयाँ सैन्यवाद’ भनेको छ र आफ्नो अभिव्यक्तिलाई अझ गम्भीर बनाएको छ। चीनले क्षेत्रीय र विश्वव्यापी सहानुभूति जुटाउन दोस्रो विश्वयुद्धको इतिहासलाई प्रयोग गरिरहेको छ। जापानले यी आरोपहरूलाई ‘झूटा दावी’ भन्दै अस्वीकार गरेको छ र आफूलाई शान्तिप्रेमी देशको रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। जापानले आफू प्रति दबाब परेको बताएको छ। बेइजिङले आफ्नो हतियार भण्डार विस्तार गरिरहेको छ र स्थापित नियमहरूलाई चुनौती दिइरहेको छ भनी आलोचना गरिएको छ। टोकियोले यी विषयमा अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले चिन्ता व्यक्त गर्नु पर्ने तर्क गरेको छ।
साङ्घाईस्थित फुदान विश्वविद्यालयको सेन्टर फर नेसनल सेक्युरिटी स्टडिजका कार्यकारी निर्देशक शेन यीले भने, ‘चीनले एउटा अत्यन्त विकृत विश्वव्यापी भाष्यको सामना गरिरहेको छ। यसले दोस्रो विश्वयुद्धको समयमा जापानले चीन र अन्य राष्ट्रहरूमा गरेको फासीवादी अत्याचारहरूलाई ओझेलमा पारेको छ। यी अत्याचारहरूको अन्तर्राष्ट्रिय हिसाब कदापि पूर्ण भएको छैन।’ उनले थपे, ‘सामूहिक स्मृतिमा रहेको यो खाडलले जापानको नयाँ सैन्यवादलाई पुनः सतहमा उठ्न मलिलो जमिन तयार पारेको छ।’
जापानको रक्षा मन्त्री शिन्जिरो कोइजुमीले मे महिनामा साङ्ग्री-ला डाइलगलाई सम्बोधन गर्दै जापानी सैन्यवादको चिनियाँ आरोपलाई खारेज गरेका छन्। उनले भने, ‘यो सत्यभन्दा निकै टाढाको कुरा हो।’ नयाँ चुनौतीहरू सामना गर्न प्रत्येक देशले आफ्नो रक्षा क्षमता अद्यावधिक गर्नु स्वाभाविक रहेको कोइजुमीले बताएका छन्। शेनका अनुसार, जापानले युद्धकालीन अत्याचारप्रति विश्वव्यापी चेतनालाई कम गर्न दशकौं प्रयास गरेको छ र ‘नयाँ जापान’ को छवि निर्माण गर्न लागिपरेको छ।
