मेटा कम्पनीमाथि बालबालिकाको एउटा पुस्तालाई जानाजानी फेसबुक र इन्स्टाग्रामको लतमा पार्ने गरेको आरोप अमेरिका क्यालिफोर्नियामा मंगलबार दायर एउटा मुद्दामा प्रस्तुत गरिएको छ। यो सामाजिक सञ्जालहरूले भोगिरहेको सबैभन्दा ठूलो कानुनी चुनौती हो र यो ओकल्याण्ड, क्यालिफोर्नियास्थित अदालतमा जुरीसामु राखिएको छ। विभिन्न अमेरिकी राज्यका अभियोजनकर्ताहरू र सामाजिक सञ्जाल कम्पनीका वकिलहरूले आगामी ६ हप्तासम्म यस विषयमा आफ्नो पक्ष राख्ने छन्।
क्यालिफोर्नियाका वकिलहरूले मेटाले ११ र १२ वर्षका ‘दशौँ लाख’ बालबालिकाहरूलाई इन्स्टाग्राममा रहेका थाहा पाएको भए पनि उनीहरूलाई प्लेटफर्मबाट टाढा राख्न विशेष प्रयास नगरेको आरोप लगाएका छन्। मेटाका प्रतिनिधिहरूले झन्डै एक लाख मात्र यस्ता प्रयोगकर्ता रहेको बताएका थिए र सामाजिक सञ्जालको लतको अस्तित्व विषयमा प्रश्न उठाएका थिए। वकिलहरूले भने मेटाले किशोरकिशोरीको मानसिक स्वास्थ्यमा नकारात्मक प्रभाव पर्ने कुरा थाहा पाए पनि आवश्यक कदम नचालेको आरोप लगाएका छन्, जबकी मेटाले धेरै किशोरले सकारात्मक अनुभव हासिल गरेको दाबी गरेका छन्।
यो मुद्दा सन् २०२३ मा न्यूयोर्क, क्यालिफोर्निया सहित २९ राज्यहरूले दायर गरेको थियो। तीले बालबालिकाको गोपनीयता उल्लंघनसम्बन्धी संघीय तथा राज्यका कानुनहरू उल्लंघन गरेको आरोप लगाएका छन्। साथै, मेटाबाट ‘लाइक’ गणना र अनिश्चितकालीन स्क्रोल गर्ने सुविधा बन्द गर्न र अर्बौं डलर क्षतिपूर्ति माग गरिएको छ। मंगलबारको सुनुवाइमा शब्द र तथ्यांकका विषयमा बहस भयो। मेटाका वकिल पल स्मिड्टले क्यालिफोर्नियाकी मुख्य अभियोजक मेगन ओ’निलले प्रस्तुत गरेको आन्तरिक अनुसन्धान प्रतिवेदनमा टिप्पणी गरे।
ओ’निलले पेश गरेको प्रतिवेदनमा भनिएको थियो, “पाँच मध्ये एक किशोर किशोरीले इन्स्टाग्रामले आफूलाई अझ नराम्रो महसुस गराउने बताएका छन्।” स्मिड्टले भने, “त्यो धेरै नकारात्मक सुन्ने कुरा हो।” उनले प्रश्न गरे, “त्यो दस्तावेजले के भनिरहेको छ?” उनले थपे, “यसमा ४१% किशोरले यसले सकारात्मक अनुभव दिएको र अरू ४१% मा कुनै असर नरहेको छ।” स्मिड्टले राज्यका तर्कहरूलाई कमजोर बनाउन खोजे। राज्यहरूले मेटाले १३ वर्षमुनिका प्रयोगकर्तालाई प्लेटफर्मबाट वञ्चित गर्न नसकेको मात्र नभई जानाजानी किशोरकिशोरीलाई आकर्षित गरी लत लाग्ने गरी डिजाइन गरेको आरोप लगाएका छन्।
मेटाले प्रयोगकर्ताको उमेर प्रमाणित गर्न सक्षम हुनुपर्ने विषयमा स्मिड्टले भने, गोपनीयता कानूनहरूले नै किशोर र बालबालिकाको पहिचानसँग सम्बन्धित व्यक्तिगत विवरण सङ्कलन र प्रयोगमा बाधा पुर्याउँछन्। सामाजिक सञ्जालको लतसम्बन्धी अर्को मुद्दामा पनि मेटा फंसेको छ। उनले भने, सामाजिक सञ्जाल लत भन्ने कुनै विषय हुँदैन। मेटाले प्रयोगकर्ताका चुनौतीहरूलाई स्वीकार्दै त्यसलाई नियन्त्रणमा ल्याउन विभिन्न उपकरणहरूमार्फत प्रयास गरेको बताए।
साथै, मेटाका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत मार्क जुकरबर्ग र इन्स्टाग्राम प्रमुख एडम मोसेरीका पूर्व अभिव्यक्तिहरू उद्धृत गर्दै, फेसबुक र इन्स्टाग्राम उपयोगकर्तालाई लत लगाउने उद्देश्यले डिजाइन नगरिएको दाबी गरे। उनले नयाँ वैज्ञानिक अनुसन्धानहरूले पनि सामाजिक सञ्जालमा लत हुने कुरा पुष्टि नगरेको बताएको थिए। तर मेगन ओ’निलले प्रारम्भिक बहसमा स्मिड्टको दावीलाई चुनौती दिँदै मेटाका आन्तरिक अनुसन्धान, कर्मचारी इमेल र जुकरबर्गसम्मको च्याट अभिलेखमा आधारित प्रमाणहरू पेश गरिन्।
एक आन्तरिक अनुसन्धान अनुसार, “किशोर किशोरीहरूले इन्स्टाग्रामको प्रयोगलाई लत लागेकाले जस्तै महसुस गर्ने अनुभव गरे।” ओ’निलले अर्को दस्तावेज पनि पेश गरिन् जसमा भनिएको छ कि मेटाले प्रयोगकर्तालाई मानसिक रूपमा पीडादायक बनाउने सुविधाहरू राख्न प्लेटफर्म डिजाइन गरेको छ, जसले मानिसहरूलाई जीवनस्तर सुधार्न पर्ने क्रियाकलापबाट हटाएर बढी समय प्लेटफर्ममै बिताउन प्रोत्साहित गर्दछ। मेटाले संभावित नकारात्मक प्रभाव थाहा पाएको भएपनि किशोरकिशोरीलाई लक्षित गरि आफ्नो प्लेटफर्मलाई सुरक्षित देखाएको आरोप लगाइन्।
ओ’निलले मेटाका व्यवसाय मोडललाई पनि आलोचना गर्दै भनिन्, “प्रयोगकर्तालाई लतमा पार्न, सकेसम्म धेरै समय त्यस प्लेटफर्ममा राख्न, तिनीहरूको डेटा संकलन गर्न र सार्वजनिक अभिव्यक्तिलाई नियन्त्रण गर्ने उद्देश्यले काम भएको छ।” सुनुवाईमा मेटाले सार्वजनिक रूपमा भनेका कुरा र आन्तरिक अनुसन्धानका तथ्यबीच ठूलो फरक देखिएको बताइन्। “मेटाले आफूलाई सुरक्षा अभिवन्दन गर्ने दाबी गर्यो तर व्यवहारमा यो बारम्बार लुकाइएको छ। निर्णय गर्दा नाफा नै प्राथमिकता पाएको छ।
