सिरियाका अघोषित आणविक स्थलमा पहिलोपटक संयुक्त राष्ट्रसंघ टोलीद्वारा निरीक्षण

काठमाडौं । संयुक्त राष्ट्रसंघको एक टोलीले यसै साता सिरियामा बसर अल असदको शासनकालमा रहेका केही अघोषित आणविक स्थलहरुको पहिलोपटक निरीक्षण गरेको छ। इन्टरनेसनल एटोमिक इनर्जी एजेन्सी (आईएईए) का महानिर्देशक राफाएल ग्रोसी र उनको टोलीले तत्कालीन समयका सिरियाली आणविक केन्द्रहरूको निरीक्षण गरेका हुन्। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प प्रशासनको कूटनीतिक पहलपछि सिरिया र इजरायलबीच समझदारी बनेको थियो। आईएईएले सिरियाका शंकास्पद आणविक स्थलहरूमा पूर्ण पहुँच पाएको यो पहिलो अवसर हो।

असद सरकारले अल–किबार रियाक्टरलाई केन्द्र बनाएर गुप्त आणविक कार्यक्रम संचालन गरेको थियो। सन् २००७ मा इजरायलले उक्त रियाक्टरमा बमबारी गरेपछि सिरियाको त्यहि आणविक कार्यक्रम लगभग ध्वस्त भएको थियो। त्यसपछि अनुसन्धान, विकास र भण्डारणका केही स्थलहरू निष्क्रिय अवस्थामा थिए। असद सरकारको पतनपछि आईएईएको टीमले नयाँ सिरियाली सरकारसँग सम्झौता गरी अल–किबार लगायत अन्य स्थलमा पहुँच पाएको हो। इजरायल र अमेरिकाले विगत दुई वर्षदेखि ‘साइट–९९’ नामक उक्त स्थललाई नजिकबाट निगरानी गर्दै आएका थिए।

असद सरकारले अल–किबार आणविक रियाक्टर परियोजनासँग सम्बन्धित आणविक सामग्री त्यहाँ भण्डारण गरेको दुई जना इजरायली अधिकारीहरूले एक्सियोसलाई बताएका छन्। मंगलबार ग्रोसीसँगको पत्रकार सम्मेलनमा सिरियाली विदेशमन्त्री असाद अल शैबानीले जुलाई १७ मा आईएईएलाई पत्रमार्फत उक्त आणविक सामग्रीबारे जानकारी दिएका थिए। सिरियाली सरकारले संयुक्त राष्ट्रसंघका निरीक्षकहरूलाई सो स्थलको भ्रमण गर्न औपचारिक निमन्त्रणा दिएको थियो। ग्रोसीले भने कि आईएईका निरीक्षकहरूले देर एज–जोरमा रहेको अल–किबार आणविक रियाक्टर स्थलको भ्रमण गरेका छन्।

ग्रोसी र उनको टोलीले दमास्कस बाहिर रहेको अर्को अघोषित स्थलको पनि निरीक्षण गरेका थिए, जहाँ केही टन प्राकृतिक युरेनियम धातु भण्डारण गरिएको भेटिएको छ। “हामीले सिरियाली सरकारसँग अघोषित सामग्रीको प्रमाणीकरण गर्ने र यसलाई एजेन्सीको नियमित सेफगार्ड प्रणाली अन्तर्गत राख्ने सहमति गरेका छौँ,” निरीक्षणपछि ग्रोसीले बताएका छन्। उनले थपे कि संयुक्त राष्ट्रसंघका निरीक्षकहरूले सबै आणविक सामग्रीको पूर्ण सूची तयार गर्ने प्रक्रिया बाँकी छ। सिरियाली विदेशमन्त्री अल शैबानीले प्रमाणीकरण कार्य जारी रहँदा ती सामग्रीहरू आईएईए सेफगार्डको निगरानीमा रहने बताएका छन्। उनले सिरियाली सरकारले आफ्नो भूभागमा रहेका सबै आणविक सामग्रीमा पूर्ण जिम्मेवारी अभ्यास गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका छन्।