जोखिम लिने मनोविज्ञान: के तपाईं ५० हजार डलर तुरुन्तै रोज्नुहुन्छ कि टस जितेर १० लाख डलर चाहनुहुन्छ?

लेख सम्बन्धी जानकारीतपाईंलाई तुरुन्तै ५० हजार अमेरिकी डलर पाउने वा आधा संभावना सहित १० लाख डलर जित्नु पर्ने विकल्प दिइयो भने कुन रोज्नुहुन्छ? यो प्रश्नलाई अन्तर्राष्ट्रिय अनुसन्धान तथा तथ्याङ्क विश्लेषण गर्ने एक संस्थाले हालै ब्रिटेनका ४,६०० जना वयस्कलाई सोध्यो। नतिजा कस्तो आयो होला? निकट तीन-चौथाइ अर्थात् ७३ प्रतिशतले तत्काल ५०,००० डलर पाउने विकल्प रोजे। ५ मध्ये लगभग २१ प्रतिशतले आधा संभावना लिएर १० लाख डलर जित्न खोजे। बाँकी ६ प्रतिशतले अन्य निर्णय गर्न सकेनन्।

सर्वेक्षणमा महिलाहरूमा जोखिम नलिनु बढी देखियो, जहाँ ८२ प्रतिशत महिलाले ५० हजार डलर रोजे भने ६३ प्रतिशत पुरुषहरू थिए। यो सर्वेक्षण सुरुवातमा मात्र यूकेमा गरिएको थियो र नतिजाले सामाजिक सञ्जालमा लामो बहस जन्मायो। “ब्रिटेन संसारकै सबैभन्द बढी जोखिम नलिन चाहने समाज हुन सक्छ,” एक टिप्पणी थियो। अर्काले भने, “यूकेको समस्या नै यही हो!” तर के उनीहरूको यो बुझाइ सहि हो? के ब्रिटिशहरू र जसले पहिलो विकल्प रोज्छन्, जोखिमबाट डराउने मानिस हुन्?

सकिसकेको कुराको मोहको विषयमा बीबीसीका अर्थशास्त्र सम्पादक, फैसल इस्लामले पनि यो प्रश्नलाई केवल सम्भावनाको हिसाबले हेर्न हुन नसक्ने बताउँदै अर्थशास्त्रमा व्यावहारिक सिद्धान्तको चर्चा गर्नुभएको छ। “टस रोज्नेहरू आफूलाई चतुर ठान्छन्, तर ५० हजार डलर छोड्ने व्यवहार अर्थशास्त्रको आधारभूत नियम हो जसलाई अविचारवादी निर्णय सिद्धान्त भन्छौं।” उनले बताएका छन् कि हाम्रो दिमागले केवल सम्भावना र नतिजाको अपेक्षित मूल्य मात्र गणना गर्दैन, हामी भावनागत र व्यक्तिगत मूल्यमा आधारित निर्णय गर्छौं।