सुरक्षाकर्मीहरूले बुधबार आएको विनाशकारी बाढीपछि बेपत्ता भएका मानिसहरूको खोजी गरिरहेका बेला विभिन्न स्थानहरूमा भेटिएका शवहरूले महामारी फैलन सक्ने जोखिम बढाएको अधिकारीहरूले जानकारी दिएका छन्। चितवनका प्रमुख जिल्ला अधिकारी गणेश अर्यालले खोजी र उद्धार कार्य जारी रहँदा शव व्यवस्थापनले थप चुनौतीहरू निम्त्याएको बताएका छन्। चितवनमा अहिलेसम्म १७८ वटा शव फेला परेको उनले बताए। तीमध्ये ७४ पुरुष, ४१ महिला, ६ बालक र २ बालिका रहेका छन्।
“हिजो (बिहीवार) भेटिएका धेरै शवहरू सडेको अवस्थामा रहेकोले महामारी नफैलियोस् भनेर शव व्यवस्थापन कसरी गर्ने भन्ने चुनौती थपिएको छ,” अर्यालले भने। “यस विषयमा केन्द्रसँग समन्वय गरिरहेका छौं।” चितवनमा शवहरू राख्न अस्पतालका क्षमता नपुगेको भन्दै एउटा सरकारी कार्यालयमा शव राख्न थालिएको छ। त्यहाँ कार्यरत ईश्वर जोशीले शवबाट दुर्गन्ध फैलिन थालिसकेको जानकारी दिए। उनले भने, “म अहिले शव पहिचान कक्ष अगाडि छु। यहाँ नयाँ शव ल्याइएको छैन। हिजो ल्याइएका शवहरू सडेर दुर्गन्ध फैलिरहेको छ।”
राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले भोटेकोशी नदीमा आएको बाढीबाट हालसम्म ५३८ जनाको शव फेला परेको तथ्यांक सार्वजनिक गरेको छ। सम्पर्कविहीन व्यक्तिहरूको संख्या ९७७ पुगेको र घाइतेहरूको संख्या ७३ रहेको पनि प्राधिकरणले जनाएको छ। सम्पर्कविहीनमध्ये प्रहरी, सेना, सशस्त्र प्रहरी बल, भन्सार तथा अध्यागमन कार्यालयका कर्मचारी तथा नेपाली–विदेशी पर्यटकहरू समेत समावेश छन्। हराइरहेका विदेशी नागरिकको संख्या ५१७ रहेको प्राधिकरणले जनाएको छ।
महामारी नफैलियोस् भनेर केन्द्रले कसरी काम गरिरहेको छ? मृत्युदर बढेसँगै शव व्यवस्थापन कसरी गर्ने भन्ने विषयमा सम्बन्धित जिल्लाहरूसँग समन्वय भइरहेको छ भनी गृह मन्त्रालयले जानकारी दिएको छ। रसुवा, नुवाकोट, धादिङ, गोरखा, चितवन र नवलपरासीमा शव भेटिन थालेपछि ती शवहरूको व्यवस्थापन वा तिनीहरूलाई केन्द्रमा ल्याउने विषयमा छलफल भइरहेको गृह मन्त्रालयकी सहप्रवक्ता रमा आचार्य सुवेदीले बताइन्।
उनले भनिन्, “जहाँ जहाँ शव भेटिएका छन्, तिनीहरूको व्यवस्थापन कसरी गर्ने भनेर समन्वय भइरहेको छ। सारा प्रयास ती शव छिटो व्यवस्थित गर्ने तर्फ केन्द्रित छ। यस विषयमा अहिले प्राधिकरणमा छलफल जारी छ।” प्रभावित जिल्लाहरूमा शव भेटिन थालेपछि महामारीको जोखिम बढ्न सक्ने खतरा रहेको महामारी विज्ञान तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाले जनाए। महाशाखाका निर्देशक डाक्टर अनुज भट्टचनले शवहरूको अवस्था र पहिचान हुन नसक्दा तिनीहरूलाई चिस्यानमा राख्नुपर्ने भएकाले थप चुनौती थपिएको बताए।
डाक्टर भट्टचनले भने, “शवलाई चिस्यानमा राख्नुपर्ने, ठूलो संख्यामा एउटै समयमा शव आइपुग्ने र क्षमता सीमित हुनु चुनौती थप्ने कुराहरू हुन्। त्यसैले धादिङमा भेटिएका शवहरू काठमाडौं वा पोखरा पठाउनुपर्ने अवस्था छ। अर्को समस्या धेरै शव क्षतिग्रस्त भएकाले पहिचानमा लामो समय लाग्ने र चिस्यानमा राख्नुपर्ने हुन्छ, जुन ठूलो चुनौती हो।”
