समाचार सारांश समीक्षा गरी तयार गरिएको। भोटेकोशी/त्रिशूली करिडोरमा आएको बाढीले पर्यटन क्षेत्रमा करिब ५० अर्ब रुपैयाँ बराबरको क्षति पुर्याएको छ भने १ सय ४२ होटल, ५७ रेस्टुरेन्ट र १ सय ४१ सवारीसाधन क्षतिग्रस्त भएका छन्। बाढीले मानसरोवर र गोसाइँकुण्ड यात्रामा रहेका सयौँ पर्यटकलाई प्रभाव पारेको छ, र करिब ९ सय ९५ विदेशी पर्यटक हराइरहेका छन् भन्ने पर्यटन व्यवसायीहरू बताउँछन्। भोटेकोशी बाढीको प्रभाव नेपालको पर्यटन छविमा परेको छ, अगष्टमा ८५ हजार ४ सय ४४ अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटक मात्र आएका छन्, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा ३.६ प्रतिशत कम हो। १७ भदौ, काठमाडौं। नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटन बजारबाट खर्चालु पर्यटक भित्र्याउने प्रमुख मार्ग ‘भोटेकोशी/त्रिशूली करिडोर’ मा आएको संकटले देशकै पर्यटन क्षेत्रमा नकारात्मक प्रभाव पारेको छ। मानसरोवर र गोसाइँकुण्ड यात्रामा रहेका सयौँ नेपाली तथा विदेशी पर्यटकहरू १० भदौको विनाशकारी बाढीमा परी ज्यान गुमाएका छन् भने कतिपय अझै बेपत्ता छन्। सरकारले दिएको पछिल्लो अनुमानअनुसार मात्र पर्यटन क्षेत्रमा करिब ५० अर्ब रुपैयाँ बराबरको क्षति भएको छ। संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयनमन्त्री खड्कराज पौडेलले भने कि उक्त नदी करिडोरमा रहेका १ सय ४२ होटलहरू बगाइसकेको अनुमान गरिएको छ। प्रतिनिधिसभा पर्यटन समितिमा मन्त्री पौडेलले जानकारी दिए अनुसार ५७ रेस्टुरेन्ट र १ सय ४१ पर्यटन सवारीसाधनहरूमा पनि क्षति पुगेको छ। बाढीले नेपालका २७ सम्पदामा क्षति पुर्याएको छ। गोसाइँकुण्ड, लाङटाङ लगायत साप्ताहिक हजारौं पर्यटक आउने ती स्थलहरूको पदयात्रा मार्गमा समेत ठूलो नोक्सानी भएको छ। कतिपय पदमार्गहरू पूर्णरुपमा बगेर फेरि निर्माण गर्नुपर्ने अवस्था आएको छ। नेपाल पर्यटन बोर्डका पूर्व सीईओ दीपकराज जोशीले भोटेकोशी प्रलयले पर्यटन उद्योगमा बहुआयामिक असर परेको बताएका छन्। उनका अनुसार कैलाश मानसरोवर यात्रा नेपालको मानसुन सिजनमा बढी खर्चालु पर्यटक खिच्ने महत्वपूर्ण प्याकेज हो। लामा यात्रा गर्दा अधिकांश भारतीय पर्यटकहरू नेपालको आतिथ्यमा धेरै खर्च गर्छन्, जसले नेपालको पर्यटन उद्योगलाई ठूलो योगदान पुर्याउँछ। पछिल्लो समयमा भारतीयसँगै गैरआवासीय भारतीयहरूको ठूलो संख्याले नेपालबाटै कैलाश मानसरोवरको यात्रा गरिरहेका थिए। जोशीका अनुसार यी सबै पर्यटक छन् जसले नेपालको रोजगारी सिर्जना र अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउन महत्वपूर्ण योगदान दिएका छन्। त्यसैगरी, यो नदी करिडोरले नेपालका चर्चित पदयात्रा क्षेत्र लाङटाङ र गोसाइँकुण्डको आधार स्थायित्व प्रदान गर्छ। लाङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्ज अनुसार यो पदयात्रा मार्गमा हरेक वर्ष ५० हजारभन्दा बढी पर्यटक आउने गर्छन् र आन्तरिक तथा बाह्य दुवै पर्यटकको लोकप्रिय गन्तव्य हो। गोसाइँकुण्ड पनि प्रत्येक वर्ष धार्मिक पर्यटकहरूको ठूलो आकर्षण हो। यी गन्तव्यहरूले स्थानीय पर्यटनसँगै राष्ट्रिय पर्यटन उद्योगमा पनि ठूलो योगदान गरिरहेका छन् भन्ने जोशीले बताए। पर्यटन व्यवसायी र श्रमिकहरूसमेत गुम्यो यो बाढीले हजारौं मानवीय क्षति ल्यायो। विभिन्न क्षेत्रका दक्ष जनशक्तिले आफ्नो ज्यान गुमाए। पर्यटन क्षेत्रले समेत व्यवसायी, लगानीकर्ता र मेहनती श्रमिकहरूसमेत गुमाएको छ। पूर्व सीईओ जोशीले भने, यस उद्योगले यी क्षतिपूर्तिका लागि अझै धेरै वर्ष मिहिनेत गर्नुपर्ने छ। ‘मानवीय क्षतिको तुलना हुँदैन, यसबाहेक व्यवसायी र श्रमिकहरू बाढीमा परेर गुमिएका छन्, जसले पर्यटन क्षेत्रमा अतुलनीय योगदान दिएका थिए,’ उनले भने। टुर गाइड, ट्रेकिङ गाइडसहित ठूलो संख्यामा श्रमिकहरू समेत बाढीले जीवन गुमाएका छन् भन्ने पर्यटन क्षेत्रमा सम्बन्धित संस्थाले जनाएको छ। पर्यटन छविमा सतत डर देखियो भोटेकोशी बाढीपछि अमेरिका लगायतका देशहरूले आफ्ना नागरिकहरूलाई नेपाल भ्रमणबाट सचेत गराउदै ट्राभल एड्भाइजरी जारी गरेपछि नेपालसँग सम्बन्धित नकारात्मक प्रचार विश्वभर फैलिएर नेपाललाई ‘रेड जोन’ गन्तव्य बनाएको छ। तर वास्तविकता यस्तो छैन; समस्या केवल यस एक नदी करिडोरमा छ र त्रिशूली नदी किनार क्षेत्रमा मात्र सडक संजालमा समस्या देखिएको छ। तर नेपाललाई समग्रमा एउटा डरलाग्दो गन्तव्यको रूपमा प्रचार गरेपछि पर्यटनमा दीर्घकालीन असर पर्ने जोशी बताउँछन्। जोशीले भने, ‘नेपाल विश्वकै पर्यटकहरूलाई बारम्बार फिर्ता आउने मन पर्ने प्राकृतिक गन्तव्य हो। हाम्रो प्राकृतिक सम्पदा पर्यटकलाई आकर्षित गर्छन्, तर ती सम्पदामा जोखिम र असुरक्षा रहेको सन्देश प्रदेश भइरहँदा नेपालको दीर्घकालीन हित हुनेछैन।’ उनी थप्छन्, ‘सरकारले तत्कालै सम्बन्धित निकायसँग मिलेर यो नकारात्मक छवि हटाउन पहल गर्नु आवश्यक छ। भौतिक संरचना फेरि बनाउन सकिन्छ तर पर्यटन छवि गुमाउनुभयो भने पुनः फर्किन धेरै कठिन हुन्छ।’ आगमन घटेको तथ्यांक स्पष्ट भोटेकोशी/त्रिशूली नदीमा आएको विनाशकारी बाढीले पर्यटक आगमनमा स्पष्ट प्रभाव पार्छ। सन् २०२६ को अगष्ट महिनामा नेपालमा ८५ हजार ४ सय ४४ अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटक भित्रिएका छन्, जुन अघिल्लो वर्षको सोही महिनाको तुलनामा ३ हजार ३ सय ३६ ले कम हो। सन् २०२५ को अगष्टमा ८८ हजार ६ सय ८० पर्यटक आएको थियो। यसले ३.६ प्रतिशत आगमनमा कमी देखाउँछ। अगष्टको अन्तिम हप्ता (२६ गते) रसुवागढी नाका हुँदै आएको बाढीले रसुवा, नुवाकोट, धादिङ लगायत नदी प्रणाली वरिपरि ठूलो मानवीय र भौतिक नोक्सानी पुर्याएको छ। यसै बाढीले कैलाश मानसरोवर र गोसाइँकुण्ड यात्रामा निस्किएका आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकहरूलाई समेत प्रभावित बनाएको छ। बाढीपछि अमेरिका लगायत बिभिन्न देशले ट्राभल एड्भाइजरी जारी गर्दै नेपाल यात्राको चेतावनी दिएका थिए। पर्यटन बोर्डका अनुसार अगष्टमा सबैभन्दा धेरै पर्यटक भारतबाट २६ हजार ३ सय ७३ जना आएका छन्, जुन कुल पर्यटकको ३०.८७ प्रतिशत हो। भारत पछि चीनबाट १० हजार ३ सय ४ पर्यटक आएका छन्, जुन गत वर्ष अगष्टको तुलनामा ७ हजार ५ सय ३३ ले वृद्धि हो (३६.७८ प्रतिशत)। त्यस्तै, श्रीलंकाबाट ८ हजार ७ सय १० जना पर्यटक आएका छन्, जुन गत वर्षको तुलनामा ४६.२४ प्रतिशतले बढेको हो। अमेरिकाबाट ६ हजार २ सय ९३, बंगलादेशबाट ४ हजार ४ सय ८७ र बेलायतबाट ३ हजार ४ सय ७६ पर्यटकहरू आएका छन्। सरोकारवालाले के भन्छन्? पर्यटन बोर्डका निमित्त सीईओ हिक्मतसिंह ऐरले संकटको समयमा बोर्डबाट संयुक्त सूचना प्रवाह भइरहेको बताए। पर्यटन समितिमा आयोजित छलफलमा उनले ‘कलिङ नेपाल’ अभियानलाई थप प्रभावकारी बनाउन, आवश्यक परे हवाई टिकट र होटलमा छुट वा निशुल्क सुविधा उपलब्ध गराउने प्रस्ताव अघि बढाइएको पनि जानकारी दिए। होटल एसोसिएसन नेपाल (हान) का अध्यक्ष विनायक शाहले वर्तमान संकटलाई अभूतपूर्व ठहरेर, विदेशमा रहेका नेपाली दूतावास र नियोगमार्फत नेपाल सुरक्षित रहेको सन्देश सम्प्रेषण गर्नु पर्ने बताए। उनले ‘नेपाल खुला छ’ भन्ने सन्देशसहित अभियान अझ सशक्त बनाउँदै सरकारले पर्यटन क्षेत्रलाई पुनः गतिशील बनाउन निजी क्षेत्रसँग सहकार्य गर्न प्रतिबद्धता व्यक्त गरे। ट्रेकिङ एजेन्सिज एसोसिएसन अफ नेपाल (टान) का अध्यक्ष सागर पाण्डेले करिब ९ सय ९५ विदेशी पर्यटक र भारतीय नागरिक समेत प्रभावित क्षेत्रमा हराइरहेको जानकारी दिए र पर्यटन पूर्वाधारमा ठूलो क्षति पुगेको जानकारी गराए। पाण्डेले नेपालमा रहेका अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार माध्यममार्फत उद्धार तथा पुनर्स्थापनासँगै नेपाल पर्यटकका लागि तयार रहेको स्पष्ट सन्देश दिनुपर्ने बताए। नेपाल एसोसिएसन अफ टुर एन्ड ट्राभल एजेन्ट्स (नाट्टा) का अध्यक्ष भरतजंग पाण्डेले राहत तथा पुनर्स्थापनाको निर्णय मानवीय आधारमा हुनुपर्ने बताए। उनले अन्तर्राष्ट्रिय बजारको विश्वास जित्न अवस्य नेपाल आउने पर्यटकका लागि असहज अवस्था रहुञ्जेलसम्म निशुल्क भिसा, होटल छुट तथा सहज आवागमन सुविधा प्रदान गर्न सरकारले ध्यान दिनुपर्ने बताए। नेपाल पर्वतारोहण संघ (एनएमए) का अध्यक्ष फुर्गेल्जे शेर्पाले बाढीपछि पहिलो प्राथमिकता खोज तथा उद्धार हुनु पर्ने बताए। एनएमएको विशेष टोली प्रभावित क्षेत्रमा पहिलो दिनदेखि पुगेको र संघसँग करिब १२ हजार ६ सय उद्धार दक्ष जनशक्ति रहेको जानकारी दिए। सरकारले आवश्यक निर्देशन दिएमा तत्काल परिचालन समेत गर्न सकिने उल्लेख गरेका छन्। शेर्पाले हेलिकोप्टरहरू उद्धारका लागि तयार रहेको र उपलब्ध साधनको अधिकतम उपयोग आवश्यक रहेको कुरामा जोड दिएका छन्। एक्सपिडिसन अपरेटर एसोसिएसन नेपालका महासचिव ऋषि भण्डारीले पर्यटन श्रमिकको सामाजिक सुरक्षाका लागि दीर्घकालीन व्यावस्था आवश्यक रहेको बताए। उनी भन्छन्, तातोपानी र केरुङ नाकासँग सम्बन्धित आवागमन र कूटनीतिक समन्वयमा प्राथमिकता दिनुपर्ने छ। मृत्यु भएकाहरूको कानुनी पहिचान, मृत्यु प्रमाणपत्र लगायत प्रक्रिया सहज बनाउनुपर्ने छ। सरकारले के गर्दैछ? पर्यटनमन्त्री खड्कराज पौडेलले मंगलबार एक भिडियो सन्देश जारी गरेर संसारभरिका पर्यटकहरूलाई नेपाल भ्रमणको आह्वान गरेका छन्। प्रधानमन्त्रीले भने, यो समय पर्यटकको भ्रमण केवल यात्रा मात्र नभई बाढी पीडितको सहयोग गर्ने माध्यम पनि हो। उनले भने, बाढीले नेपालका केही क्षेत्रमा समस्या ल्याए पनि अन्य गन्तव्यहरू सुरक्षित छन् र नेपाल पर्यटकका लागि सुरक्षित छ भन्ने सन्देश प्रवाह गर्न प्रयास गरिरहेको बताए। त्यसै दिन उनले सम्बन्धित सरोकारवालासँग बैठकको पनि आयोजना गरेका थिए। बैठकले प्रकोप सम्बन्धि पर्यटन बोर्डसहित क्षेत्रगत संघसंस्थाको सहभागितामा द्रुत प्रतिक्रिया टोलीमार्फत प्रभावित पर्यटकहरूको अवस्था नियमित रूपमा अनुगमन र व्यवस्थापन गर्ने निर्णय गरेको छ। प्रकोपका कारण समयमै स्वदेश फिर्ता हुन नसकेका विदेशी पर्यटकहरूको हवाई टिकट पुन: तालिका बनाउन सम्बन्धित निकायहरूलाई आवश्यक निर्देशन दिइएको छ। त्यस्तै बैठकमा प्रकोप प्रभावित, मृत्यु भएका र सम्पर्कमा आउन नसकेका विदेशी पर्यटक परिवार तथा आफन्तलाई सही जानकारी उपलब्ध गराउन पहल भैरहेको छ। साथै, नेपाल आउने चाहने परिवारहरूको प्रवेश सजिलो बनाउन र उत्तरि सीमा नाकाबाट आवतजावत गर्ने पर्यटक र तीर्थयात्रीहरूको स्वदेश फर्किन सहज बनाउन सम्बन्धित निकायसँग समन्वय भइरहेको जानकारी समेत दिईएको छ। मन्त्रालयले प्रदेश सरकार, स्थानीय तह, निजी क्षेत्र र पर्यटन सम्बन्धी संघसंस्थासँगको समन्वय र सहकार्यमा प्रकोप प्रभाव न्युनीकरण गर्दै पर्यटकीय गतिविधिको पुनरुत्थान, व्यवसायी र श्रमिकको हित संरक्षण तथा पर्यटन क्षेत्रका क्रियाकलापलाई अवस्थामा फर्काउने निर्णय गरेको सूचना अधिकारी शोभाखर रेग्मीले जनाए।
