कांग्रेस कार्यक्रममा नरेन्द्र मोदीको ‘माइ-फ्रेन्ड’ शैलीमा व्यंग्य प्रस्तुत

४ असोज, काठमाडौं । १९ सेप्टेम्बरमा मध्यप्रदेशको इन्दौरमा कांग्रेस नेता राहुल गान्धीको मुख्य आतिथ्यमा ‘छात्रों की गुँज’ नामक विद्यार्थी संवाद कार्यक्रम सम्पन्न भएको थियो। उक्त कार्यक्रममा विद्यार्थी र युवाहरूसँग संवाद गरी उनीहरूका मुद्दाहरू उठाउने उद्देश्य राखिएको थियो। कार्यक्रमको मञ्चमा स्ट्यान्ड-अप कमेडियन र व्यंग्यकार पुल्किट मणि उपस्थित थिए। उनले भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको सार्वजनिक जीवन, शैली र अभिव्यक्तिहरूको हूबहू नक्कल अर्थात् मिमिक्री प्रस्तुत गरे। पुल्किट मणिले मोदीले विदेशी नेताहरूसँग भेट गर्दा बारम्बार प्रयोग गर्ने ‘माई फ्रेन्ड’ भन्ने अंग्रेजी शब्द, हातको इशारा र शारीरिक हावभावलाई सचेतरूपमा प्रस्तुत गरे। यस प्रहसनमा उनले प्रधानमन्त्री मोदीको ‘अङ्गलो मार्ने कूटनीति’ अर्थात् ‘हग डिप्लोमेसी’ माथि तीव्र व्यंग्य गरे। विदेशी नेताहरूसँगको मोदीको संवाद शैलीको नक्कल गर्दै उनले भारतको वैदेशिक नीतिमाथि हास्य-व्यंग्य प्रस्तुत गरे।

प्रहसन चलिरहँदा कमेडियन पुल्किट मणिले कांग्रेस नेता राहुल गान्धीतिर फर्केर मोदीको लवजमा ‘माई फ्रेन्ड, हाउ आर यु?’ भन्दै प्रश्न गरे। राहुलले व्यंग्यात्मक शैलीमा ‘आई एम फाइन, हाउ आर यु मोदी जी?’ भन्दै जवाफ फर्काए। यस वार्तालापमा सभाहलका दर्शक तथा युवाले जोरदार तालीबाजी गरे र ठुलो हाँसो गुञ्जियो। पुल्किट मणिको प्रहसनमा प्रधानमन्त्री मोदीका निजी र सार्वजनिक गतिविधिलाई पनि व्यंग्यका रूपमा प्रस्तुत गरिएको थियो। उनले मोदीले बालबालिकाको निधारमा सिक्का टाँस्ने चर्चित घटनाको नक्कल गरे। साथै, प्रधानमन्त्रिका स्वर्गीय आमाको सन्दर्भलाई जोडेर व्यंग्यात्मक टिप्पणी प्रस्तुत गरिएको थियो।

मञ्चमा प्रस्तुत सम्पूर्ण प्रहसनलाई कांग्रेसका शीर्ष नेताहरू र दर्शकहरूले मनोरञ्जनात्मक रूपमा लिएका थिए। कार्यक्रम सकिएलगत्तै भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेसले उक्त प्रहसनलाई राजनीतिक हतियारका रूपमा प्रयोग गर्ने निर्णय गर्‍यो। कांग्रेसको आधिकारिक सामाजिक सञ्जाल टोलीले भिडियो क्लिप बनाएर आफ्नो आधिकारिक एक्स (पूर्व ट्विटर) खातामा पोस्ट गर्‍यो। उक्त भिडियोको क्याप्सनमा ‘नरेन्द्र मोदी कि फरेन पोलिसी’ र ‘माई फ्रेन्ड!! ग्रेट ह्यारासमेन्ट!!’ लेखेर सार्वजनिक गरियो। भिडियो भाइरल हुँदै केही घण्टामै लाखौं मानिसहरूले हेरे र सेयर गरे।

भिडियो भाइरल भएपछि सत्तारूढ भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) ले कडा आपत्ति जनायो। भाजपाका केन्द्रीय मन्त्रीहरू, शीर्ष नेताहरू र प्रवक्ताहरूले कांग्रेस र राहुल गान्धीमाथि तीव्र हमला चलाए। देशको प्रधानमन्त्री र उनकी स्वर्गीय आमालाई जोडेर अमर्यादित टिप्पणी गरिएको भन्दै कडा शब्दमा भर्त्सना गरियो। प्रधानमन्त्रीको आमाको अपमान गरिनु भारतीय संस्कृतिको विरुद्ध र मर्यादाविपरीत भएको भनियो। भाजपाका नेताहरू विशेष गरी राहुल गान्धीको भूमिकामाथि प्रश्न उठाए। मञ्चमा प्रधानमन्त्री र उनकी स्वर्गीय आमाको अपमान भइरहँदा राहुलले विरोध गर्ने सट्टा हासिरहेको दृश्यलाई मुख्य मुद्दा बनायो। भाजपाका प्रवक्ताहरूले सार्वजनिक रूपमा भने, ‘कांग्रेस अब कुनै गम्भीर राजनीतिक दल रहन सकेको छैन, यो कमेडियन र जोकरहरूको पार्टी बनेको छ।’ उनीहरूले राहुल गान्धीले प्रधानमन्त्री र उनकी स्वर्गीय आमाको अपमानलाई प्रोत्साहन दिएको आरोप लगाए र मञ्चमा रमाइलो मान्नु कांग्रेसको तल्लो स्तरको राजनीतिलाई देखाउने बताए।

तसर्थ कांग्रेसले यसको प्रतिवाद गर्‍यो। कांग्रेसका नेताहरूले यो केवल एउटा राजनीतिक ‘पोलिटिकल सटायर’ र मिमिक्री मात्र भएको प्रमाणित गरे। लोकतन्त्रमा राजनीतिक नेतृत्व र प्रधानमन्त्रीलाई व्यंग्य गर्नु सामान्य र स्वाभाविक कुरा भएको बताए। इन्दौरको कार्यक्रममा कमेडियन पुल्किट मणिको मिमिक्रीले भाजपाको आपत्ति बोकेको बेला कांग्रेसका नेताहरूले यसलाई मात्र एक सामान्य राजनीतिक हास्य-व्यंग्य र अभिव्यक्तिको स्वतन्त्रता भन्दै बचाउ गरेका थिए।

पुल्किट मणिले आफ्नो व्यक्तिगत इन्स्टाग्राम ह्यान्डलबाट पनि प्रधानमन्त्री मोदीको वैदेशिक नीति र ‘माई फ्रेन्ड’ लवजको नक्कल गरिएको व्यंग्यात्मक रिल पोस्ट गरेका थिए। यसले इन्स्टाग्राममा अभूतपूर्व लोकप्रियता पायो र छोटो समयमा १६ मिलियनभन्दा बढी पटक हेरियो। रिल भारतभरका युवामाझ भाइरल बन्यो।

भिडियोको बढ्दो प्रभाव र राजनीतिक तनावका बीच भारत सरकारले कदम चाल्यो। सूचना प्रविधि ऐन (आईटी एक्ट) को दफा ६९-ए अनुसार इन्टरनेट सामग्रीहरूलाई राष्ट्रिय सुरक्षा वा सार्वजनिक व्यवस्थाको लागि खतरा मान्दै रोक्ने आदेश जारी गरियो। सरकारको आदेशमा मेटा कम्पनीले भारतभर उक्त रिललाई प्रतिबन्ध लगायो र प्रयोगकर्ताहरूलाई ‘पोस्ट नट अवेलेबल इन इन्डिया’ भन्ने सन्देश देखिन थाल्यो।

सरकारले भाइरल रिलमाथि प्रतिबन्ध लगाएपछि यो मुद्दा अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको बहसमा परिणत भयो। प्रसिद्ध भारतीय युट्युबर तथा सामाजिक-राजनीतिक विश्लेषक ध्रुव राठीले सरकारको सेन्सरशिपलाई कडा आलोचना गरे। उनले यो विषयमा सामाजिक सञ्जालमा सरकारको कदमलाई ठाडो हस्तक्षेप भने। राठीले भने, ‘यदि तपाईं मोदीको प्रशंसा गर्नुहुन्छ भने त्यसलाई प्रवर्द्धन गरिन्छ, तर हास्य-व्यंग्यमार्फत वास्तविकता देखाउन खोज्नुभयो भने भिडियो हटाइन्छ।’ उनले सरकारले आफ्ना समर्थकहरूलाई डिजिटल प्लेटफर्महरूमा खुला छुट दिएको तर आलोचकहरूलाई राज्यको शक्ति प्रयोग गरेर दबाउन खोजेको आरोप लगाए।

राठीले प्रतिबन्धित भिडियो डाउनलोड गरी आफ्नै सोशल मिडिया खाताबाट पुनः पोस्ट गरे र करोडौँ दर्शकहरूलाई यो भिडियो व्यापक रूपमा सेयर गर्न आह्वान गरे। उनले भनें, ‘यो रिललाई ३ करोड भन्दा बढी मानिससम्म पुर्‍याएर सरकारलाई जनताको शक्ति देखाउनुपर्छ।’ उनकाे आह्वानपछि भारतका इन्टरनेट प्रयोगकर्ताहरूले विभिन्न प्लेटफर्महरूमा रिल अपलोड र सेयर गर्न थाले। यसले भिडियो हटाउन खोजेको सरकारले डिजिटल आन्दोलन अझै ठूलो बनायो।