२५ भदौ, काठमाडौं । प्रकृतिमा हिंड्दा वा समय बिताउँदा आँखा र कानले प्राप्त हुने आनन्दबारे धेरैलाई जानकारी छ। तर, रुख, माटो र बोटबिरुवालाई प्रत्यक्ष छुने क्रियाकलापले मानव स्वास्थ्यमा कस्तो प्रभाव पार्छ भन्ने विषयमा हालसालै भएका अनुसन्धानहरूले महत्वपूर्ण तथ्यहरू सार्वजनिक गरेका छन्। फिनल्यान्डमा गरिएको वैज्ञानिक अध्ययन अनुसार माटो र प्राकृतिक वनस्पतिसँग प्रत्यक्ष सम्पर्कले छालामा बस्ने सूक्ष्म जीवाणुहरूको (माइक्रोब्स) विविधता बढाउँछ र रोगप्रतिरोधात्मक प्रणालीलाई बलियो बनाउँछ। फिनिस इन्भायरनमेन्ट इन्स्टिच्युटका पारिस्थितिकीविद् तथा प्रकृति-स्वास्थ्य अनुसन्धानकर्ता मीरा ग्रोनरुसले गरेको प्रयोगमा सहभागीहरूलाई २० सेकेन्डसम्म माटो र पिटर मोस हातमा लगाइयो। पानीले हात धुनुका बाबजुद छालामा फाइदाजनक जीवाणुहरूको सङ्ख्या र विविधतामा उल्लेखनीय वृद्धि देखियो।
वैज्ञानिकहरूको भनाइ अनुसार छालामा जीवाणुहरूको सन्तुलित मिश्रणले हानिकारक रोगजनकहरू (प्याथोजेन्स) को फैलावट रोक्छ। त्यस्तै, वातावरण विज्ञ मार्जा रोजलुन्डको नेतृत्वमा फिनल्यान्डका बालबालिकामा दुई वर्षसम्म गरिएको अध्ययनले पनि यस्तै नतिजा देखाएको छ। पक्की वा सिमेन्टेड ठाउँमा खेल्ने बालबालिकाको तुलनामा प्राकृतिक वातावरण वा माटो र झारपातयुक्त आँगनमा नियमित खेल्ने बालबालिकाको छालामा एक वर्षपछि पनि सूक्ष्म जीवाणुहरूको विविधता बढी देखिएको थियो। अनुसन्धानले देखाएको छ कि विशेषगरी ‘गामाप्रोटियोब्याक्टेरिया’ जीवाणुको विविधतामा वृद्धि हुँदा शरीरमा सेतो रक्त कोशिका (रेगुलेटरी टी सेल्स) को संख्या बढ्छ, जसले रोगप्रतिरोधात्मक प्रणालीलाई प्रभावकारी समायोजन गरी अटोइम्युन रोगहरूको जोखिम घटाउँछ।
यो प्राकृतिक सम्पर्कको फाइदा बालबालिकामा मात्र होइन, वयस्कहरूमा पनि देखिने अध्ययनहरूले पुष्टि गरेका छन्। अर्को अध्ययनमा हिउँदको समयमा घरमा जैविक माटो राखेर तरकारी खेती गर्ने वयस्कहरूको छालामा जीवाणुको विविधता बढेको र रक्तमा सूजन घटाउने ‘एन्टी-इन्फ्लेमेटरी साइटोकाइन्स’ को मात्रा वृद्धि भएको पाइयो। त्यस्तै, कार्यालयहरूमा जीवित बोटबिरुवाका ‘हरिया पर्खाल’ (ग्रीन वाल्स) राख्दा कर्मचारीहरूको छालाको स्वास्थ्यमा सुधार हुने र रक्तमा सूजनजन्य तत्वहरू घट्ने अध्ययनले देखाएको छ।
अध्ययनकर्ताहरूका अनुसार यी तथ्यहरूले ‘जैवविविधता परिकल्पना’ लाई बलियो तुल्याउँछन्, जसअनुसार वातावरणीय जैवविविधताको अभावले हालसालै प्रतिरक्षा प्रणालीसँग सम्बन्धित स्वास्थ्य समस्याहरू बढाएको छ। रोजगारीमा रुखका बोक्रा छुने, घाँसमा बस्ने र माटोसँग प्रत्यक्ष सम्पर्कमा आउने साना बानीहरूले दीर्घकालीन स्वास्थ्यमा सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ।
