भोटेकोशी-त्रिशूली बाढ़ में १० करोड़ घनमीटर हिमचट्टान गिरने पर नए अध्ययन के परिणाम
गत भदौ १० गते भोटेकोशी-त्रिशूली क्षेत्रमा आएको विनाशकारी बाढीले निम्त्याएको हिमचट्टानको भार, त्यसले उत्पन्न गरेको भूकम्पीय कम्पन, हिमचट्टान खस्ने क्रममा भएका गतिविधिहरू, पहिरो सुरु भएको समय र बाढीको गति सम्बन्धी गरिएको अध्ययनले भविष्यमा पूर्वतयारी गर्न सहयोग पुर्याउने विज्ञ र अधिकारीहरूले बताएका छन्। यस घटनाबाट उत्पन्न जमिनको कम्पन नेपाल र चीनमा मात्र नभई विश्वका करिब १९ हजार किलोमिटर टाढा रहेका भूकम्प मापन यन्त्रहरूमा पनि रेकर्ड भएको अध्ययनले देखाएको छ।
वैज्ञानिक जर्नल ‘सिस्मिका’मा हालै प्रकाशित यस अध्ययनको नेतृत्व खानी तथा भूगर्भ विभागका भूकम्प विशेषज्ञ लोकविजय अधिकारी र शिव सुवेदीले गरेका हुन्। यो अध्ययनले भविष्यमा आउने विपद् घटनाहरूमा विशेष गरी भूकम्पीय तरङ्गसम्बन्धी पूर्वसूचना प्रणाली विकास गर्न सहयोग पुग्ने विज्ञहरूले बताएका छन्। भोटेकोशी-त्रिशूली बाढीमा परी १,४०० भन्दा बढी व्यक्तिको मृत्यु पुष्टि भइसकेको छ भने पाँच हजारभन्दा बढी मानिस बेपत्ता भएका छन्।
यस अध्ययनका लागि नेपालसहित सात देशका १७ जना वैज्ञानिकहरूले सहकार्य गरेका छन्। यस क्रममा नेपाल र चीनका भूकम्पमापक यन्त्रहरूको तथ्याङ्क साथै रसुवाको सीसीटीभी फुटेजमा गरिएको अध्ययन र विश्लेषण गरिएको छ। भदौ १० गतेदेखि सुरु गरिएको अध्ययन भदौ २० गते वैज्ञानिक जर्नल ‘सिस्मिका’लाई बुझाइएको थियो र उक्त अध्ययन पाँच दिनअघि प्रकाशित भएको छ। अध्ययनले भदौ १० गते बिहान नेपाली समयअनुसार ८ बजेर ३७ मिनेट १६ सेकेन्डमा मुख्य पहिरो सुरु भएको देखाएको छ।
साथै हिमचट्टान खसेर उत्पन्न ऊर्जा ५.२ म्याग्निट्यूडको भूकम्पको बराबर रहेको वैज्ञानिकहरूले अनुमान गरेका छन्। पहिरो सुरु भएर ठूलो बाढी ल्याउने हिमचट्टान, माटो र हिमनदीजन्य पदार्थको कुल आयतन करिब १० करोड घनमिटर रहेको अध्ययनमा उल्लेख छ, जसका मुख्य अनुसन्धानकर्ता भूकम्पविद् लोकविजय अधिकारी हुन्। अधिकारीले भने, “करिब दस करोड घनमिटर हिमचट्टान खस्यो, जुन १.४ किलोमिटर लम्बाइ र ५०० मिटर उचाइको ढिक्का थियो।”
अध्ययनले बाढी र पहिरोबाट हुने जनधनको क्षति कम गर्न तल्लो भेगका बस्तीहरूको लागि प्रभावकारी पूर्वसूचना प्रणाली निर्माणमा सहयोग पुग्ने अधिकारीहरूले बताएका छन्। जल तथा मौसम विज्ञान विभागका वरिष्ठ हाइड्रोलजिस्ट विनोद पराजुलीले यस अध्ययनले बाढीपहिरो घटनाको प्रकृति र असरमा स्पष्टता दिएको बताए। त्रिभुवन विश्वविद्यालय जल तथा मौसम विज्ञान केन्द्रका उपप्राध्यापक तथा हिमनदीविद् दिवस श्रेष्ठले यो अध्ययनलाई उदाहरणीय अवलोकन भनेका छन्।