इरानसँग युद्धविरामका लागि दोस्रो चरणको वार्ताका लागि अमेरिकाले संवाद गरिरहेको अनुमान गरिन्छ। गत आइतबारको २० घण्टाको वार्ताले कुनै निष्कर्ष नदिए पनि हाल दुई साता लामो युद्धविराम कायम छ। निष्कर्षविहीन वार्ताको एकदिन नबित्दै राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले इरानलक्षित होर्मुज जलमार्ग वरपर सामुद्रिक नाकाबन्दीको घोषणा गरे। यस प्रारम्भिक वार्ताको विफलतालाई कसरी बुझ्ने र भावी वार्ताका सम्भावना के हुन सक्छन्? के इरान र अमेरिका नियन्त्रित सङ्घर्ष वा रोक्न नसकिने व्यापक युद्धकीतर्फ उन्मुख छन्? सम्भावित चार वटा परिदृश्यहरू तल चर्चा गरिएको छ।
१. कमजोर युद्धविरामको “कार्यनीतिक कदम”
केही साताको लडाइँपछि भएको युद्धविरामले दुवै पक्षमा सङ्कट नियन्त्रण गर्नुपर्ने चाहना देखायो। तर सुरुदेखि नै यसको सर्त, भौगोलिक दायरा र सङ्घर्षविरामले समेट्ने लक्षित क्षेत्रहरूमा विभाजन देखिएको छ। युद्धविराम उल्लङ्घनको व्याख्यामा समेत कतिपय विश्लेषकहरूले यसलाई दिगो आधार होइन, लडाइँमा लागू गरिएको कार्यनीतिक रोकजस्तो मात्र ठानेका छन्। “लडाइँ सुरु हुँदा सहमतिको सम्भावना लगभग नहुँदै थियो,” वाशिङटनस्थित फाउन्डेशन फर डिफेन्स अफ डिमोक्रेसीजका वरिष्ठ शोधकर्ता बेहनाम बेन तालेब्लूले भने। “यी सबै सिद्धान्त, अडान र नीतिहरू छन् जसमा अमेरिका र इरानबीच वर्षौंदेखि मतभिन्नता थियो। तुरुन्तै युद्धले ती भिन्नता कम गरेन, बरु ती झन बढाइदियो,” उनले बीबीसी न्यूज पर्सियनलाई बताए।
२. “छद्मयुद्ध”
अर्को सम्भावित परिदृश्य – सायद सबैभन्दा सम्भावित – भनेको “नियन्त्रित लडाइँ”तर्फ फर्कनु हो। यसले दुवै पक्ष पूर्ण स्तरको युद्ध नगर्ने तर सैन्य कारबाही पूरै रोक्ने छैनन् भन्ने अर्थ राख्छ। यसमा संरचना, सैन्य लक्ष्य र आपूर्ति मार्गमा सीमित स्वरुपका आक्रमण निरन्तर जारी रहन सक्छ। यस्तो अवस्थामा छद्म (‘प्रोक्सी’) समूहहरूको भूमिका उल्लेखनीय हुन्छ। इराक वा अन्य सिमाना नजिकका इरान समर्थित समूहहरूको गतिविधि बढ्न सक्छ। लडाइँको सघनता प्रत्यक्ष रूपमा नबढे पनि युद्धको भौगोलिक दायरा विस्तार हुन सक्छ।
३. शान्त कूटनीतिक निरन्तरता
पाकिस्तान वार्ताको विफलतापश्चात् कूटनीतिक प्रयासहरू बिरानो वा वार्ता बन्द हुने भन्ने निष्कर्ष निकाल्न सकिन्न। पाकिस्तानले वार्ताको सहजीकरण गराएकोले आगामी दिनहरूमा तेहरान र वाशिङटनबीच सन्देश आदानप्रदान गरी प्रयास जारी राख्न सक्छ।
४. सामुद्रिक नाकाबन्दीको निरन्तरता
अमेरिकी राष्ट्रपतिले अमेरिकी नौसेनालाई होर्मुज जलमार्गबाट पानीजहाजको आवागमन रोक्न र इरानमाथि नाकाबन्दी गर्ने आदेश दिएका छन्। यो कदमले इरानको तेल व्यवसायलाई बन्द गराई अर्थतन्त्रलाई ठुलो चोट दिने र इरानी तेलको प्रमुख खरीददार चीनमाथि पनि दबाव परिसक्छ।
अन्ततः यी परिदृश्यहरूबाट युद्ध र शान्तिबीच अस्पष्ट रेखा खिचिएको क्षेत्र विकसित हुन सक्छ। पाकिस्तान वार्ताको विफलताले कूटनीतिक अन्त्य होइन र न त विस्तारित युद्धको अनिवार्यता देखाउँछ। बरु यसले अस्पष्ट स्थितिको निरन्तरता जनाउँछ।
