२६ वैशाख, पेरिस । विश्वका महासागरहरूको सतह लगातार तातोपन बढ्दै गएपछि युरोपेली सङ्घअन्तर्गतको जलवायु निगरानी निकायले गम्भीर चेतावनी जारी गरेको छ। वैज्ञानिकहरूका अनुसार हालको स्थिति सन् २०२४ मा तोडिएको सबैभन्दा उच्च समुद्री तापक्रमको रेकर्डसँग लगभग बराबरीमा छ। यस तातोपनले केही दिन वा हप्ताभित्रै नयाँ रेकर्ड कायम गर्न सक्ने सम्भावना बढाएको छ। युरोपेली मध्यम दूरी मौसम पूर्वानुमान केन्द्रकी जलवायु प्रमुख सामन्था बर्गेसले महासागर सतह निरन्तर तातिँदै जानुले विश्व जलवायु प्रणालीमा व्यापक परिवर्तनहरू आउन लागिरहेको बताइन्। उनले भनिन्, ‘मे महिनाभित्र समुद्री तापक्रमले नयाँ ऐतिहासिक रेकर्ड तोड्न सक्छ।’
युरोपेली सङ्घको कोपरनिकस जलवायु परिवर्तन सेवाले अप्रिलमा विश्वव्यापी समुद्री तापक्रम वृद्धि पुष्टि गरेको छ, जुन अहिलेसम्म मापन गरिएको दोस्रो सबैभन्दा उच्च स्तर हो। विशेष गरी प्रशान्त महासागरदेखि उत्तर अमेरिकासम्म फैलिएको क्षेत्रमा समुद्रको तातो लहरमा अत्यधिक वृद्धि भएको छ, जसले धेरै ठाउँमा जलवायु असन्तुलन सिर्जना गरेको छ। यस्तै बीच, विश्व मौसम सङ्गठनले आगामी मेदेखि जुलाइसम्म ‘एल निनो’ अवस्था विकास हुन सक्ने चेतावनी दिएको छ। ‘एल निनो’ प्रशान्त महासागरको तापक्रम र वायुप्रवाहमा हुने प्राकृतिक परिवर्तन हो, जसले खडेरी, अत्यधिक वर्षा, आँधीबेहरी र अन्य चरम मौसमी घटनाहरू विश्वभर थपिने गर्दछ।
वैज्ञानिकहरूको अध्ययन अनुसार, तापक्रम वृद्धिको कारण केवल एल निनो मात्रै होइन, मानव गतिविधिबाट उत्सर्जित हरितगृह ग्यासले निम्त्याएको दीर्घकालीन ग्लोबल वार्मिङ पनि छ जसले पृथ्वीको तापक्रम तीव्र रूपमा बढाइरहेको छ। त्यसैका कारण सन् २०२३ र २०२४ एल निनो अवधिमा क्रमशः दोस्रो र सबैभन्दा तातो वर्ष बनेका छन्। केही मौसम पूर्वानुमानहरूले आगामी एल निनो अझ शक्तिशाली हुने सम्भावना देखाएका छन्, जुन तीन दशकअघि भएको अत्यन्त शक्तिशाली एल निनोसँग तुलना गर्न सकिन्छ। बर्कले अर्थ अनुसन्धान संस्थाका वैज्ञानिक जेक हाउसफादरका अनुसार, यदि आगामी एल निनो शक्तिशाली भयो भने सन् २०२७ अहिलेसम्मकै सबैभन्दा तातो वर्ष बन्ने सम्भावना अझ बढ्नेछ। तर जलवायु प्रमुख बर्गेसले भने अहिले नै यसको तीव्रता निर्धारण गर्न कठिन पर्ने बताइन्। ‘वसन्त ऋतुमा गरिने पूर्वानुमानहरू प्रायः अनिश्चित हुन्छन्,’ उनले भनिन्, ‘तर यसको प्रभाव विश्वव्यापी रूपमा स्पष्ट महसुस हुनेछ।’
उनका अनुसार एल निनोको चरम प्रभाव प्रायः यसको शिखर वर्षपछि देखिने हुनाले आगामी वर्षहरूमा तापक्रम अझ बढ्ने सम्भावना इंगित गर्दछ। कोपरनिकसले मार्च र अप्रिल महिनामा समुद्र सतहको तापक्रम निरन्तर बढ्दो भएको देखाएको छ, जुन एल निनोतर्फको संक्रमण संकेत हो। वैज्ञानिकहरूले यो अत्यधिक तापक्रम वृद्धिलाई केवल प्राकृतिक एल निनो मात्र नभई जीवाश्म इन्धनको अत्यधिक प्रयोगबाट हुने दीर्घकालीन जलवायु परिवर्तनले पनि मुख्य भूमिका खेलेको बताएका छन्। अप्रिलमा विश्वको औसत तापक्रम औद्योगिक युगको अगाडि (सन् १८५० देखि १९००) को स्तरभन्दा १.४३ डिग्री सेल्सियस बढी नापिएको थियो। साथै, आर्कटिक क्षेत्रमा समुद्री बरफ पनि लगभग ऐतिहासिक न्यूनतम स्तरमा पुगेको छ, जसले पृथ्वीको जलवायु प्रणालीमा गहिरो प्रभाव देखाएको छ। -एएफपीको सहयोगमा
