समाचार सारांश भारतको टी बोर्डले अनिवार्य चिया परीक्षणको व्यवस्था फिर्ता लिएकाले नेपालबाट भारततर्फ चिया निर्यात पुनः सहज भएको छ। भारतीय टी बोर्डको नयाँ सूचना अनुसार आन्तरिक खपतका लागि जाने चियामा अनिवार्य परीक्षण नहुने व्यवस्था लागू गरिएको छ। नेपालबाट भारततर्फ चिया निर्यातमा तीन सातादेखि देखिएको अवरोध हटेको छ र निर्यात पुनः पूर्ववत् सञ्चालन हुनेछ। ६ जेठ, काठमाडौं।
विगत तीन सातादेखि नेपालबाट भारततर्फ हुने चिया निर्यातमा देखिएको अवरोध हटेको छ। भारतको वाणिज्य तथा उद्योग मन्त्रालय अन्तर्गत रहेको ‘टी बोर्ड अफ इन्डिया’ ले चियामा अनिवार्य परीक्षण (कम्पल्सरी स्याम्पलिङ) को व्यवस्था फिर्ता लिएपछि नेपाली चियाको निर्यात पुनः सहज भएको हो। भारतीय टी बोर्डले मंगलबार राति आफ्नो निर्णयमा संशोधन गर्दै नयाँ सूचना (कोरिजेन्डम–२) जारी गरेपछि नेपाली चिया व्यवसायीहरूले राहत महसुस गरेका छन्।
भारतीय खाद्य सुरक्षा र मानक प्राधिकरण (एफएसएसएआई), भन्सार विभाग र चिया बोर्डका अधिकारीहरूको संयुक्त बैठकको निर्णयअनुसार जारी गरिएको नयाँ व्यवस्थासँगै भारततर्फ रोकिएको नेपाली चियाको निर्यात बुधबारदेखि पूर्ववत् संचालन हुने बाटो खुलेको छ। परराष्ट्र मन्त्रालय तथा भारतस्थित नेपाली दूतावासको पहलमा चिया निर्यातमा देखिएको समस्या समाधान भएको भारतका लागि नेपाली कार्यवाहक राजदूत डा. सुरेन्द्र थापाले जानकारी दिए। ‘हाम्रो सक्रिय पहल तथा भारत सरकारको सकारात्मक सहयोगका कारण यो समस्या समाधान भएको छ,’ उनले बताए।
टी बोर्डले जारी गरेको संशोधित मापदण्डअनुसार, अब भारतको आन्तरिक बजारमा खपत हुने र त्यहाँबाट तेस्रो मुलुकमा पुनः निर्यात हुने (रि–एक्सपोर्ट) चियाका लागि छुट्टाछुट्टै परीक्षण नियमहरू लागू हुनेछन्। एफएसएसएआईबाट अर्को औपचारिक स्पष्टीकरण वा निर्देशन नआएसम्म आन्तरिक खपतका लागि जाने चियामा टी बोर्डले कुनै परीक्षण गर्ने छैन। यद्यपि, भन्सार कार्यालय वा एफएसएसएआईले आफ्नो जोखिम व्यवस्थापन प्रणालीअनुसार मात्र छड्के (र्यान्डम) नमुना संकलन गरेर परीक्षण गर्न सक्नेछन्। यसको अर्थ अब नेपालबाट भारतको आन्तरिक बजारका लागि आउने प्रत्येक चिया ट्रकलाई अनिवार्य रूपमा रोकेर परीक्षण गर्नुपर्ने बाध्यता हटेको हो।
तर, नेपालबाट चिया खरिद गरी आकर्षक प्याकेजिङ र ब्रान्डिङसहित तेस्रो मुलुकमा निर्यात गर्ने भारतीय व्यवसायीहरूको हकमा नियम कडा नै कायम गरिएको छ। भारतमा आयात भएर पुनः निर्यात हुने चियाको कन्साइनमेन्टमा टी बोर्डको १० फेब्रुअरी २०२६ को स्ट्यान्डर्ड अपरेटिङ प्रोसिड्युर (एसओपी) अनुसार अनिवार्य परीक्षण गरिने स्पष्ट गरिएको छ। अर्कोतर्फ, टी बोर्डले चिया परीक्षणको नतिजा आउने समयसीमा पनि घटाएर व्यापार सहजीकरण गरेको छ। पहिले परीक्षण रिपोर्ट आउन कम्तीमा १५ दिन लाग्ने गरेकोमा, अब सम्बन्धित प्रयोगशालाले नमुना प्राप्त गरेको मितिले ५ दिनभित्र अनिवार्य रूपमा परीक्षण रिपोर्ट अनलाइन अपलोड गरिसक्नुपर्ने छ।
भारतको यो पछिल्लो सहजीकरणले नेपाली चिया उद्योगमा उत्साह थपेको छ। नेपाल चिया उत्पादक संघका वरिष्ठ उपाध्यक्ष शिवकुमार गुप्ताले भारतले पहिले अनिवार्य नमुना परीक्षण गर्ने नियम पूर्णरूपमा फिर्ता लिएको र निर्यातको बाटो खुला भएको जानकारी दिए। ‘भारतको टी बोर्डले जुन अनिवार्य परीक्षणको व्यवस्था राखेको थियो, त्यसलाई उसले अहिले फिर्ता गरेको छ,’ गुप्ताले भने, ‘यस नियम हटेसँगै हालका लागि चिया निर्यात पूर्णरूपमा खुला भएको छ।’ यद्यपि, भारतले यो व्यवस्थालाई स्थायी रूपमा खारेज गरेको हो वा अल्पकालीन भन्ने विषय अस्पष्ट भएको उनले बताए।
वरिष्ठ उपाध्यक्ष गुप्ताका अनुसार, भारतले अहिलेलाई कडा नियम हटाए पनि भविष्यमा नयाँ प्रणाली वा कार्यविधि ल्याउने सम्भावना रहेको छ। ‘उनीहरूले नयाँ प्रणाली तयार पार्न सक्छन्, त्यसको तयारी स्वरूप अहिलेलाई यो नियम हटाएको हुन सक्छ,’ गुप्ताले भने, ‘भोलिका दिनमा नयाँ कार्यविधि के आउँछ भन्ने अझै थाहा छैन, तर नयाँ नियम नआएसम्म परीक्षणको अवरोध हटेर निर्यात खुला भएको छ।’ नेपाल टी एसोसिएसनका अध्यक्ष कमल मैनालीले मंगलबार भारतबाट आएको नयाँ सर्कुलेसनले निर्यातलाई सहज बनाएको उल्लेख गर्दै तत्काल समस्या समाधान भएको बताए। ‘अहिलेको भारतको सहजीकरणले किसान, उद्योगी र व्यवसायीलार्ई राहत मिल्नेछ,’ उनले भने।
भारतले १८ वैशाखदेखि लागू हुनेगरी भारत आउने चियामा नयाँ ‘स्ट्यान्डर्ड अपरेटिङ प्रोसिजर’ (एसओपी) जारी गरी प्रत्येक ट्रकको परीक्षणका लागि ११ हजार १ सय २० भारतीय रुपैयाँ शुल्क तिरी रिपोर्ट आउन कम्तीमा दुई साता कुर्न पर्ने प्रावधान ल्याएको थियो। यसका कारण नेपालबाट भारतमा हुने चिया निर्यात पूर्णरूपमा ठप्प भएको थियो। नेपाली दूतावासले भारतको वाणिज्य मन्त्रालय र चिया बोर्डसँग नियमित संवाद गर्दै अवरोध हटाउन अनुरोध गरेको थियो। तीन हप्तापछि मात्र भारतले सहजीकरण गरेको छ। भन्सार विभागका तथ्यांक अनुसार नेपालको अर्थतन्त्रमा चिया निर्यातको ठूलो महत्व छ। गत आर्थिक वर्षमा मात्र नेपालबाट भारततर्फ ३ अर्ब ९८ करोड ३३ लाख रुपैयाँ बराबरको चिया निर्यात भएको थियो। चालु आर्थिक वर्षको चैत मसान्तसम्ममा २ अर्ब ३३ करोड ५९ लाख रुपैयाँ बराबरको निर्यात भइसकेको छ। व्यवसायीहरूले अब जस्तो पूर्वमा चिया निर्यात हुने र कुनै अवरोध नहुने आशा व्यक्त गरेका छन्।
