इलन मस्कको आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स स्टार्टअप ‘एक्सएआई’ ले खर्बौँ डलरको एआई बजारमा आफ्नो पकड जमाउने दाबी गर्दै आएको छ। यस आधारमा मस्कका कम्पनीहरूको बजार मूल्याङ्कन अत्यन्तै उच्च राखिएको छ। तर, एक्सएआईको ‘ग्रोक’ च्याटबोट अमेरिकी सरकारी क्षेत्रमा पूर्णरूपमा असफल भएको छ। यो तथ्य रोयटर्सले सरकारी कागजात र अधिकारीहरूसँगको कुराकानीबाट बाहिर ल्याएको हो।
सरकारी तथ्याङ्कहरूले के देखाउँछन्? सन् २०२५ का सरकारी अभिलेख अनुसार अमेरिकी संघीय एजेन्सीहरूमा एआई प्रयोगका ४०० भन्दा बढी उदाहरणहरू छन्। तीमध्ये केवल तीन ठाउँमा मात्रै ग्रोक एआई प्रयोग भएको देखिएको छ। यसको विपरीत २३४ कार्यहरूमा ओपनएआईको च्याटजीपीटी र माइक्रोसफ्ट कोपाइलट प्रयोगमा आएका छन्। त्यसैगरी ३३ काममा गुगलको जेमिनी र २६ काममा एन्थ्रोपिकको ‘क्लोड’ प्रयोग गरिएको छ। एक्सएआईले अमेरिकी सरकारी एजेन्सीहरूलाई आकर्षित गर्न ग्रोकको शुल्क प्रति एजेन्सी मात्र ४२ सेन्ट राखेको थियो, जुन लगभग नि:शुल्कमत तुल्याउन सकिने मूल्य हो।
प्रविधि कम्पनीहरूले प्रारम्भिक रूपमा ग्राहकलाई आफ्नो उत्पादनमा अभ्यस्त गराउन यस्ता रणनीति अपनाउँछन्। तर यति सस्तो भए तापनि सरकारी कर्मचारीहरूले ग्रोकलाई मन पराएका छैनन्। यस तथ्याङ्कले एक्सएआईको महत्त्वाकाङ्क्षी व्यावसायिक मूल्याङ्कनमाथि प्रश्न उठाएको छ। मस्कले ठूला कम्पनी र संस्थाहरूका लागि एआई बनाएर खर्बौ डलर कमाउने दाबी गरेका थिए, तर सरकारी क्षेत्रमै यसको माग नपर्नुले उनको योजना ठोकेको छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार सरकारी मान्यता नपाउँदा निजी कम्पनीहरूले पनि ग्रोकप्रति शंका गर्नेछन्। यसले ग्रोकको सुरक्षा र गुणस्तरमा कमी रहेको सूचक हुन सक्छ। मस्कले सरकारी क्षेत्रमा ग्रोकको प्रयोग थप प्रवर्द्धन गर्न ठूलो लबिङ गरेका थिए। उनले राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पसँग मिलेर सरकारभर एआई प्रवर्तन गर्ने घोषणा गरेका थिए। मस्कको डिपार्टमेन्ट अफ गभर्मेन्ट एफिसियन्सी (डोज) ले पनि ग्रोक प्रयोगका लागि दबाब दिएको थियो। तर डिपार्टमेन्ट अफ होमल्याण्ड सेक्युरिटीले अनुमति नदिएको कारण ग्रोक प्रयोग गर्न अस्वीकार गर्यो। पेन्टागन र अन्य मन्त्रालयहरूले पनि ग्रोकलाई परीक्षणकै सीमामा राखेका छन् र अहिले ऊर्जा मन्त्रालय तथा निर्वाचन सहायता आयोगमात्र यसलाई प्रयोग गरिरहेका छन्।
ती मन्त्रालयमा ग्रोकलाई सामान्य चिठ्ठीपत्र लेख्न वा सामाजिक सञ्जालमा पोस्ट गर्न प्रयोग गरिन्छ। अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयसँग एक्सएआईको २०० मिलियन डलरको सम्झौता भएपनि त्यहाँका कर्मचारीहरूले पनि ग्रोकभन्दा अन्य प्रतिस्पर्धी एआई उपकरणहरूलाई प्राथमिकता दिएका छन्। पेन्टागनको अनुसन्धान निकायमा इन्जिनियरिङ विश्लेषणका लागि गुगल जेमिनी र कोडिङका लागि क्लोड एआई नै प्रयोग गरिन्छ। त्यहाँका प्राविधिकहरूले ग्रोकलाई बजारको उत्कृष्ट मोडल मान्दैनन्। यसै क्रममा हालै ग्रोकले भेटेरान्स अफेयर्स मन्त्रालयको एउटा ठेक्का पनि गुमाएको छ, किनकि ग्रोकले सो मन्त्रालयले तोकेका प्राविधिक मापदण्डहरू पूरा गर्न सकेन। व्यावसायिक बजारमा पनि ग्रोक सरकारी क्षेत्रमा मात्र नभई निजी बजारमा पनि पछाडि परेको देखिन्छ।
एउटा प्रविधि अनुसन्धान संस्थाको प्रतिवेदन अनुसार कर्पोरेट क्षेत्रमा ग्रोकको प्रयोग लगातार घट्दै गएको छ। पहिले हजार प्रयोगकर्तामध्ये पाँच जना ग्रोक प्रयोग गर्ने गर्थे, अहिले त्यो संख्या घटेर दुई जनामा सीमित भएको छ। साथै ग्रोक प्रयोगकर्ताहरू च्याटजीपीटी प्रयोगकर्ताहरूको तुलनामा आधा पनि समय उक्त एपमा बिताउँदैनन्। यसले ग्रोक एआईलाई अमेरिकी कर्पोरेट र सरकारी बजारको मुख्य धारा भित्र आउन नसक्ने स्पष्ट सन्देश दिएको छ। एआई बजारमा गुगल, माइक्रोसफ्ट र ओपनएआई निकै अगाडि छन् भने एक्सएआई पछाडि परेको देखिन्छ।
